Even vooraf de censor bellen

Hollywood ziet China als de grote groeimarkt, dus een knieval maken voor de censuur vinden de studio's niet erg. Al bij het schrijven van een script mag de keurmeester uit China meelezen.

VAN ONZE VERSLAGGEVER FOKKE OBBEMA

AMSTERDAM - Amerikaanse filmstudio's betrekken Chinese censors in een vroeg stadium bij films die in China worden uitgebracht. Via voorafgaande instemming met het script hopen de Amerikanen problemen te ontlopen op het moment dat de Chinese filmkeuring een definitief oordeel uitspreekt, zo blijkt uit een inventarisatie van The New York Times.

'De Amerikaanse filmstudio's zijn bereid daaraan mee te werken, omdat China als markt steeds belangrijker voor hen wordt', stelt Rogier Creemers, onderzoeker Chinees mediabeleid aan de universiteit in Oxford.

De eerste versie van de succesvolle animatiefilm Kung Fu Panda, waarin een panda in het oude China een poging doet een kung fu-meester te worden, was in 2008 zowel in de VS als in China een doorslaand succes. Kung Fu Panda 3 komt pas in 2016 uit, maar nu al hebben Chinese censors bij de studio van DreamWorks in Los Angeles inzage gekregen in het script, de productieplannen en andere aspecten van de film. De Amerikaanse plannen bleken voor China door de beugel te kunnen.

Ook bij de Disney-productie Iron Man 3 is vooraf getoetst. Chinese officials kwamen naar de filmset in Peking, kregen ook het script te lezen en hen werd advies gevraagd over 'creatieve beslissingen', aldus anonieme bronnen tegen The New York Times. Disney wilde niet reageren, net zo min als de Chinese filmkeuring.

De bereidheid van Hollywoodstudio's om al in een vroeg stadium te overleggen over wat in Chinese ogen wel en niet acceptabel is, vloeit voort uit de explosieve groei van de Chinese filmmarkt. Die zal over zeven jaar de grootste ter wereld zijn, zo concludeerde adviesbureau Ernst&Young eind vorig jaar.

Terwijl de Amerikaanse opbrengsten stagneren, zal China de komende jaren een groei laten zien van gemiddeld 17 procent. China telt 12 duizend bioscopen; daar komen 25 duizend in vijf jaar bij. De kaartverkoop leverde in 2011 twee miljard dollar op. Dat is nog vijf keer minder dan in de VS, maar de verwachting is dat de groeiende middenklasse in China aan het eind van dit decennium meer zal uitgeven aan bioscoopbezoek dan Amerikanen.

Het marktaandeel van de Hollywoodfilms groeit daarbij aanzienlijk. Vorig jaar kwam de nieuwe Chinese leider Xi Jinping met de Amerikaanse vicepresident Joe Biden overeen dat het aantal Hollywood-blockbusters in China mag toenemen van jaarlijks twintig naar 34 titels. In 2011 waren de twintig Amerikaanse titels goed voor 40 procent van alle Chinese filmopbrengsten. Met het quotum van 34 films kan het Amerikaanse marktaandeel wel eens naar 60 procent oplopen.

Waarover de Chinese censors vallen, blijkt niet eenvoudig te voorspellen. 'Ruwweg kun je zeggen dat ze heel conservatief zijn ingesteld. Wat in de jaren vijftig in Amerikaanse films aan seks en geweld ontoelaatbaar was, wordt er nu in China uitgeknipt', zegt Oxford-onderzoeker Creemers.

Politieke correctheid

Ook wordt de 'politieke correctheid' van een film getoetst, ongeacht of de makers van de film buitenlanders zijn of Chinezen. 'Van een Chinese film die zich afspeelde op het platteland tijdens de Japanse bezetting, werden onlangs allerlei scènes afgekeurd, omdat de dorpelingen onvoldoende haat jegens de Japanners aan de dag legden.'

In het geval van Life of Pi, de recente succesfilm van regisseur Ang Lee, was er nauwelijks een probleem. Alleen het moment waarop een personage de uitspraak 'religie is duisternis' doet, schoot de Chinese filmkeuring in het verkeerde keelgat. Gelovigen zouden zich wel eens voor het hoofd gestoten kunnen voelen. Dus werd de Chinese vertaling aangepast.

Minder gemakkelijk kwam The Karate Kid van Sony Pictures er in 2009 van af. Het script van die film werd aangepast naar aanleiding van Chinese kritiek. Maar uiteindelijk werd er twaalf minuten uit de film gehaald, omdat de schurk in het verhaal een Chinees was. Dat bleek ook vorig jaar het probleem met Men in Black 3. Die film met Will Smith in de hoofdrol kwam er met het wegknippen van enkele scènes van af.

Van een verscherping van de censuur is volgens onderzoeker Creemers geen sprake. Het Chinese streven is er vooral op gericht 'een eigen Hollywood' te creëren. De concurrentie van buitenlandse films is daarbij zowel een vloek als een zegen. De officiële staatsfilms zoals een epos over Confucius of een film over 'De Lange Mars' van Mao, trekken nauwelijks spontane belangstelling.

Cremers: 'Technisch zijn ze hoogstaand, maar het verhaal is vaak flut en dan raak je mensen toch niet.' Dus hebben die films grote moeite zich staande te houden in concurrentie met Amerikaanse blockbusters. Maar, zegt Creemers: 'De opbrengsten daarvan komen deels bij de Chinese filmindustrie terecht en helpen dus de ambitie van een eigen Hollywood te verwezenlijken.'

Sinds 2008 zijn er richtlijnen in omloop waaraan een film die in de Chinese bioscoop vertoond wil worden, zou moeten voldoen. Maar die zijn zo ruim geformuleerd dat bijna niets mogelijk lijkt.

Schendingen van grondwettelijke principes zijn verboden, evenals 'het schaden van de sociale moraal' en het belachelijk maken van het Chinese leger. Ook staan 'moord, geweld, geesten, duivels en bijgeloof' op het verbodslijstje. In de praktijk blijken de censors pragmatisch met deze richtlijnen om te gaan.

Lastig voor buitenlandse filmproducenten is dat het Chinese oordeel door veranderende politieke omstandigheden plots weer erg streng kan uitvallen. Creemers: 'Wanneer de VS een paar straaljagers aan Taiwan verkopen, zie je dat terug in de censuur van films. China kan dan als een boze, dertienjarige puber reageren.'

Top-10 Amerikaanse films in China, 2012

(naar opbrengst in miljoenen dollars)

1 Titanic 3D 154

2 Lost in Thailand 152

3 Painted Skin: Resurrection 115

4 Mission Impossible 4 102

5 Avengers 91

6 Life of Pi 91

7 Men in Black III 81

8 CZ12 78

9 Ice Age 3 72

10 Journey 2: Mysterious Island 60

Bron: Pacific Bridge Pictures research

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden