Even onsterfelijk als ontevreden

Stel u een schaker voor die met succes een openingsvariant speelt waarop de rest van de wereld meewarig neerkijkt. Hardnekkig houdt hij vol en zie, na verloop van tijd krijgt hij erkenning....

Genoeg reden voor tevredenheid? Je zou het misschien verwachten maar bij Jevgeni Svesjnikov, de ontwerper van de populairste openingsvariant van deze tijd, is van tevredenheid weinig te merken.

In een fascinerend artikel in het tijdschrift Schach kijkt hij met gemengde gevoelens terug op de afgelopen dertig jaren waarin zijn ideegeleidelijk aan gemeengoed zijn geworden.

Het gaat om de volgende variant: 1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 e7-e5 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Lc1-g5 a7-a6 8. Pb5-a3 b7-b5 9. Lg5xf6 g7xf6 10. Pc3-d5 f6-f5. In het Corustoernooi zullen deze zetten de komende weken vele malen te zien zijn maar toen Svesjnikov ze aan het begin van de jaren 70 in zijn zwartpartijen introduceerde, waren de reacties negatief. Petrosjan sloeg de handen voor zijn ogen en Karpov vroeg hem waarom hij het zich zelf aandeed zo'n moeilijke opening te spelen.

Maar geleidelijk aan verstomde de kritiek. Svesjnikov bleef uitstekende resultaten behalen en hij kreeg een steeds groter wordend leger volgelingen. Toen spelers als Kramnik, Anand en zelfs Kasparov de variant in hun repertoire opnamen, was de erkenning voltooid.

Svesjnikov beschrijft de ontwikkelingen met afnemend enthousiasme en als de namen van Anand en Kramnik vallen, wordt hij stekelig. 'Er is mij geen openingsvariant bekend die de naam van Anand of Kramnik draagt. Zij zeggen dat het tegenwoordig heel moeilijk is iets nieuws te cren maar daar staat tegenover dat Kramnik & co uitstekend de kunst verstaan gebruik te maken van de nieuwe ideevan andere, met minder Elo-punten gedecoreerde spelers.'

Het is de kern van Svesjnikovs frustratie. Jonge spelers zijn met zijn ideeaan de haal gegaan en worden daar uitstekend voor betaald. Zelf heeft hij niets aan zijn pionierswerk overgehouden behalve de eeuwige vermelding van zijn naam. Met instemming citeert hij David Bronstein: 'De jongeren dansen op onze graven terwijl wij nog in leven zijn.'

Tussen de frustraties door gunt Svesjnikov de lezers een kijkje in zijn keuken. Uitvoerig gaat hij in op de stelling na 1. e4 c5 2. Pf3 Pc6. De zet 3. d4 verdient volgens hem een vraagteken en dient vervangen te worden door 3. Lb5. En nog uitvoeriger staat hij stil bij 3. Pc3, de andere populaire zet. Bij de analyse van de volgende partij maakt hij dankbaar van de gelegenheid gebruik om nog eens op de tenen van de elitespelers te trappen.

Philippe - SvesjnikovCap d'Agde open 2003

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Pb1-c3

De moderne anti-Svesjnikovzet. Na 3 ... e6 of 3 ... d6 gaat wit met 4. d4 over naar de gewone Siciliaan en na 3 ... Pf6 is 4. Lb5 een sterk antwoord. Svesjnikov noemt 3. Pc3 'een zet van twijfelachtige waarde'. Het uitroepteken bij de volgende zet geef ik op zijn gezag.

3 ... e7-e5! 4. Lf1-c4 Lf8-e7

'Controleer uw databank' schrijft Svesjnikov, 'en u zult zien dat iedereen, Kramnik en Leko incluis, hier stereotiep 4 ... d6 speelt. Kennelijk komt niemand op het idee dat het flexibeler is de d-pion even op zijn plaats te laten.'

5. d2-d3 Pg8-f6 6. Pf3-g5

De standaardzet waarmee wit de f-pion mobiliseert.

6 ... 0-0 7. f2-f4 d7-d5!

Daarom wachtte zwart dus met de zet ... d7-d6. 'Ik kan mij levendig voorstellen dat dit pionoffer spoedig door een reeks volgelingen zal worden overgenomen, ook door de elitespelers die zich met hun dure computers op deze belangrijke stelling zullen storten. Wat zal er ten slotte overblijven voor de auteur van 7 ... d5!'

8. e4xd5

Dit moment laat Svesjnikov met opzet zonder analyses commentaar voorbijgaan. Zijn volgelingen zullen zelf aan het werk moeten om de gevolgen van 8. Pxd5 te onderzoeken.

8 ... Pc6-d4 9. 0-0 Lc8-g4

Zie diagram 1

10. Pg5-f3

Sterker is 10. Dd2, een zet die Svesjnikov vorig jaar in Riga te bestrijden kreeg tegen de Est Kulaots. Na 10 Dd2 exf4 11. Txf4 Lh5 12. Tf1 geeft hij 12 ... Db8!? in overweging.

10 ... Le7-d6! 11. f4xe5 Ld6xe5 12. Lc1-g5

Ook in deze stelling zou 12. Dd2 sterker zijn geweest.

12 ... Pd4xf3+ 13. g2xf3 Lg4-h3 14. Tf1-e1 Le5-d4+ 15. Kg1-h1

Zie diagram 2

15 ... Pf6-g4!

De verleiding van dit dameoffer kon zwart niet weerstaan. De volgende zet is gedwongen.

16. Dd1-d2 Dd8xg5!

Te gering is het rendement van 16 ... Pf2+ 17. Dxf2 Lxf2 18. Lxd8 Lxe1 19. Le7.

17. Dd2xg5 Pg4-f2+ 18. Kh1-g1 Pf2xd3+ 19. Kg1-h1

Niet 19. Te3? h6!.

19 ... Pd3-f2+ 20. Kh1-g1 Pf2-e4+ 21. Dg5-e3

Zie diagram 3

Na 21 ... Lxe3+ 22. Txe3 zou wit nu niets te klagen hebben. Zwart heeft een veel sterkere zet.

21 ... Pe4-d2! 22. Lc4-b5 a7-a6! 23. Lb5-d3 Ta8-e8 24. Kg1-f2 Te8xe3! 25. Te1xe3 Tf8-e8 26. Pc3-d1

De enige zet. Na 26. Te1 c4 27. Le4 f5 verliest wit materiaal.

26 ... c5-c4 27. Ld3-e2 f7-f5

Een kleine smet op deze grootse partij. Sterker is 27 ... b5 28. Ke2 Lxe3 29. Pxe3 Txe3 30. Kd2 Te5 waarna zwart een zeer gunstig eindspel heeft. Na de tekstzet heeft wit remisekansen die hij wegens een ernstig tekort aan bedenktijd niet weet te benutten.

28. c2-c3 Ld4-c5 29. Kf2-e1 Lc5xe3 30. Pd1xe3 f5-f4

In aanmerking komt 30 ... Pxf3+ 31. Lxf3 Txe3+ 32. Kf2 Td3.

31. Ke1xd2 f4xe3+ 32. Kd2-e1 b7-b5 33. Le2-f1

Beter is 32. Td1.

33 ... Lh3xf1 34. Ke1xf1 Te8-e5 35. Kf1-e2 Te5xd5 36. Ke2xe3 Td5-h5 37. Ta1-h1 Kg8-f7 38. Ke3-f4 Kf7-f6 39. h2-h3

Vooral niet 39. h4? Txh4+ 40. Txh4 g5 en zwart wint het pionneneindspel.

39 ... Th5-f5+ 40. Kf4-g3 Tf5-g5+ 41. Kg3-f2 Tg5-d5 42. Kf2-e2 Kf6-f5 43. h3-h4 Td5-d6

Zie diagram 4

44. a2-a3?

Mist de laatste kans op behoud die was gelegen in 44. a4! Th6 45. axb5 axb5 46. b3! g5 47. bxc4 bxc4 48. h5.

44 ... Td6-h6

Nu heeft wit geen verweer tegen de dreiging 45 ... g5.

45. Ke2-f2 g7-g5 46. Kf2-g3 g5xh4+ 47. Kg3-h3 Th6-d6 48. Th1-h2 Kf5-f4 49. Th2-f2 Kf4-e3 50. Tf2-f1 Ke3-e2 51. Tf1-b1 Ke2xf3 52. a3-a4 Kf3-e2 53. a4xb5 a6xb5 54. Kh3xh4 Td6-d1

Wit geeft op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden