Analyse Hoorzittingen Robert Mueller

Even leek Mueller Trump te beschuldigen, maar hij trok zijn heikele uitlating schielijk in

Tijdens twee hoorzittingen voor het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden bleek weer hoeveel aanwijzingen speciaal onderzoeker Robert Mueller heeft gevonden voor Russische pogingen om de verkiezingscampagne van Donald Trump te helpen, en hoezeer hij bij dat onderzoek is tegengewerkt door de president. Toch visten de Democraten naar duidelijker conclusies, terwijl de Republikeinen het water van de bevindingen juist probeerden te vertroebelen.

Oud-FBI-directeur Robert Mueller legt de eed af vlak voor de hoorzittingen in het Amerikaanse congres. Beeld EPA

Democraten

Veel nieuws was er niet te halen – dat wisten de Democraten van tevoren. Eind mei had Mueller al gezegd dat hij helemaal geen zin had om te komen getuigen. ‘Mijn getuigenis is het rapport’, zei hij toen tijdens een persconferentie. Het was tot dat moment zijn enige openbare toelichting op het door hem geleide onderzoek naar de Russische bemoeienis met de Amerikaanse verkiezingen van 2016, een onderzoek dat twee jaar had geduurd en een rapport van 446 pagina’s had opgeleverd. ‘We hebben de woorden zorgvuldig gekozen, het werk spreekt voor zichzelf.’

En toch haalden twee door Democraten geleide parlementaire commissies, de juridische commissie en de inlichtingencommissie Mueller naar het Congres om hem zijn verhaal te laten doen. Live, voor de tv-camera’s – een niet onbelangrijke herhaling van zetten in een land dat liever kijkt dan leest, zeker nadat de toon was gezet door minister van Justitie William Barr, die het rapport van Mueller in het voordeel van Trump had uitgelegd. Mueller had zich daarover beklaagd, en dus hoopten de Democraten de misverstanden uit de weg te ruimen en de conclusies uit zijn eigen mond te kunnen horen. Althans: Mueller hoefde ze alleen maar te bevestigen.

Dat begon meteen met de eerste vraag woensdagochtend. ‘Directeur Mueller’, vroeg Jerrold Nadler, voorzitter van de juridische commissie, ‘de president heeft herhaaldelijk beweerd dat uw rapport heeft geconcludeerd dat er geen obstructie van de rechtsgang is geweest, en dat hij volledig en totaal is vrijgepleit – maar dat is niet wat in uw rapport staat, is het wel?’

Jerrold Nadler Beeld AP

Mueller: ‘Correct. Dat is niet wat er in het rapport staat.’

Zo kregen de Democraten de bevestiging dat Trump en Barr iets heel anders van het rapport hebben gemaakt dan Mueller heeft bedoeld. Maar ook niet meer dan dat. Mueller bleef mondeling zijn conclusies even trouw als hij dat schriftelijk was geweest. En dat bleven halfslachtige conclusies.

Het hele probleem van het onderzoek is namelijk dat Mueller op grond van een richtlijn van het ministerie van Justitie uit 2000 vindt dat een president niet in staat van beschuldiging kan worden gesteld. Dus ook al vond hij allerlei aanwijzingen voor obstructie van de rechtsgang, er kon volgens hem geen aanklacht volgen. Ja, eventjes zei hij, in antwoord op een Republikeinse vraag, dat Trump ná zijn presidentschap wel kan worden vervolgd. Toen de Democratische afgevaardigde Ted Lieu op dat punt doorging, zei Mueller iets wat dramatisch leek.

Lieu: ‘De reden dat je hem niet hebt aangeklaagd… was vanwege de richtlijn, correct?’

Mueller: ‘Dat is correct.’

Daarmee zei hij dus dat Trump zónder die richtlijn zou zijn aangeklaagd. Mueller schrok er kennelijk zelf van. Toen hij na de lunchpauze terugkwam voor de tweede zitting, trok hij zijn heikele uitlating schielijk in. ‘We hebben geen conclusie getrokken over de vraag of de president een misdrijf heeft begaan.’

Zo eindigden de Democraten waar ze begonnen waren: met de conclusies uit het rapport.

Republikeinen

De Republikeinen hadden zich woensdag een simpele opdracht gesteld: het ondergraven van het rapport van Robert Mueller, en het ondergraven van de statuur van Robert Mueller zelf. Van het imago van de rechtschapen oud-marinier bleef weinig over. Nerveus en stotterend gaf hij antwoord, voortdurend bladerend door zijn eigen rapport, op zoek naar de quotes die hem werden voorgelegd en die hij zich niet kon herinneren. Terwijl de Democraten hadden gehoopt de publieke opinie in hun voordeel bij te kunnen sturen, gaven de Republikeinen met hun vragen en verdachtmakingen zo veel tegengas dat de hoorzitting in conservatieve ogen een succes was.

Daarbij werden natuurlijk de bekende stokpaardjes van stal gehaald. Wist Mueller van de anti-Trumpgevoelens van FBI-agent Peter Strzok, die helemaal aan het begin van het onderzoek stond? (‘Nee, maar zodra ik dat wist heb ik hem overgeplaatst.’) Waarom had Mueller in zijn rapport niets gezegd over het rapport van Christopher Steele, dat rapport met allerlei aantijgingen, dat aan de basis zou hebben gestaan van het onderzoek? (Mueller kreeg geen gelegenheid om te antwoorden). En hoe zat het met Joseph Mifsud, de Maltezer professor die Trump-medewerker George Papadopoulos in de problemen heeft gebracht? (Mueller wilde er niet op ingaan).

De hardste aanval was een juridische. Waarom, zo vroeg Congreslid John Ratcliffe zich af, had Mueller beweerd dat Trump niet was vrijgepleit? ‘Je bent onschuldig totdat je schuld bewezen is’, zei Ratcliffe. ‘De president staat niet boven de wet, maar staat ook zeker niet onder de wet.’

John Ratcliffe Beeld AP

Het toonde de lijn van de Republikeinse vragen: het onderzoek heeft een dubieus begin, en het onderzoek heeft een dubieus einde. Als de president niet kan worden beschuldigd, mag er ook geen rapport worden geschreven waarin wordt geconcludeerd dat hij niet kan worden beschuldigd. Dat de speciaal onderzoeker wel degelijk het recht heeft om dat te doen, aldus Neal Katyal, in 1999 een van de opstellers van de bevoegdheden van speciale onderzoekers, zal waarschijnlijk geen afbreuk doen aan die Republikeinse boodschap.

Trump zelf was halverwege de dag in elk geval in zijn nopjes. ‘Ik zou de Democraten graag willen bedanken voor de hoorzitting deze morgen’, twitterde hij. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden