Even iets recht zetten

Linkshandigen zouden intelligenter zijn, maar ook meer kans hebben op ziekten. Vandaag, op internationale Linkshandigendag, zes beweringen over linkshandigheid op een rij. Kloppen ze?

Linkshandigen zijn creatiever Beethoven. Leonardo Da Vinci. Paul McCartney. Kurt Cobain. Allemaal succesvolle kunstenaars en artiesten. Allemaal waren ze linkshandig. Toeval?

Ja, zegt neurowetenschapper Roel Willems. 'Het is verleidelijk om tien linkshandige gitaristen op te noemen. Maar als je een beetje je best doet, kun je daar zo negentig rechtshandige gitaristen tegenover zetten. De verhouding links- en rechtshandigen is overal ter wereld ongeveer één staat tot negen. Dat is bij creatieve beroepen niet anders.'


De mythe komt van het idee dat bij linkshandigen de rechterhersenhelft beter is ontwikkeld; de kant waar de creativiteit huist. Maar ook dat is moeilijk aan te tonen, volgens Willems. Hij doet hersenonderzoek aan het Donders Instituut in Nijmegen.


'Het is wel zo dat de hersenen van linkshandigen er anders uitzien. De functieverdeling over beide hersenhelften is minder sterk. Voor gezichtsherkenning gebruiken linkshandigen bijvoorbeeld zowel de linker- als de rechterhelft, in tegenstelling tot rechtshandigen. Toch heeft dat verschil weinig gevolgen voor hun gedrag.'


Linkshandigen overlijden eerder

In 1993 veroorzaakte de Canadese psycholoog Stanley Coren ophef met zijn boek The Left-Hander Syndrome. Linkshandigen gaan negen jaar eerder dood dan rechtshandigen, concludeerde hij. Coren baseerde zijn bevinding deels op het geringe aantal linkshandige hoogbejaarden in zijn studie. Al snel werd duidelijk dat dit niet door sterfte moest worden verklaard, maar door het feit dat zij door de jaren heen iets milder waren geworden in het benadrukken van hun linkshandigheid.


'Het onderzoek is nooit gereproduceerd', zegt Rik Smits, wetenschapsjournalist en schrijver van het boek Het raadsel van linkshandigheid. 'Coren beweerde ook dat linkshandige automobilisten meer ongelukken in het verkeer veroorzaken dan rechtshandigen. Ook dat slaat nergens op, want dan zouden we grote verschillen moeten zien in landen waar ze links rijden. En dat is niet zo.'


Wel bestaat er een verband tussen linkshandigheid en bepaalde aandoeningen. Zo zou schizofrenie onevenredig vaak voorkomen onder linkshandigen. Smits: 'Er zijn mensen die door complicaties rondom de geboorte linkshandig worden. Het zou kunnen dat de toen aangerichte schade zich ook op andere manieren manifesteert.'


Linkshandigheid ontstond als een vechtstrategie

Vaak wordt gedacht dat linkshandigheid de evolutie overleefde vanwege het verrassingsvoordeel dat het opleverde tijdens gevechten. Linkshandigen zouden hun tegenstander in verwarring kunnen brengen door ze bijvoorbeeld op een andere manier vast te pakken en daardoor het gevecht te winnen. Voor sommige sporters geldt dat voordeel ook: linkshandige schermers, tennissers en boksers hebben een streepje voor op hun tegenspeler.


Als deze redenering klopt, dacht neurobiologe Sara Schaafsma, zou linkshandigheid meer moeten voorkomen in agressieve dan in vreedzame culturen. Voor haar promotieonderzoek bekeek zij de bewoners van Papoea-Nieuw-Guinea, die conflicten tot voor kort nog fysiek uitvochten. Slechts 3,6 procent van de mensen was linkshandig - minder dan de helft in vergelijking met Nederland. Daarmee kon ze de 'gevechtshypothese' verwerpen.


Hoe is linkshandigheid dan wel ontstaan? 'Dat weten we niet', zegt Roel Willems. 'De evolutie heeft linkshandigen niet uitgeselecteerd. Er moet dus ook een cultureel voordeel aan hebben gezeten.'


Er zijn meer mannen dan vrouwen linkshandig

Het is een klein verschil, maar er zijn meer mannen dan vrouwen linkshandig - naar schatting zo'n 10 procent. Hoe dat precies komt, is niet bekend. Een populaire verklaring is dat linkshandigheid samenhangt met de hoeveelheid testosteron in de baarmoeder.


'Mannen worden voor de geboorte aan meer testosteron blootgesteld dan vrouwen', legt hoogleraar gedragsbiologie Ton Groothuis uit. 'De rechterhersenhelft, die de linkerkant van het lichaam bestuurt, is daar gevoeliger voor dan de linker. Mannen zouden daardoor vaker linkshandig worden.'


Linkshandigheid is erfelijk

Wetenschappers zijn het erover eens: linkshandigheid heeft een erfelijke component. Twee rechtshandige ouders hebben 10 procent kans op een linkshandig kind, twee linkshandige ouders 26 procent.


Dat linkshandigheid niet door imitatie ontstaat, blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat bij eeneiige tweelingen de één rechts kan zijn en de ander links. Ook zijn er aanwijzingen dat handvoorkeur voor de geboorte al is geregeld: zo'n 5 procent van de ongeborenen zuigt in de baarmoeder al op de linkerduim, wat zich vertaalt in linkshandigheid.


Toch is ook over de erfelijkheid veel onduidelijk. 'Als linkshandigheid op genen was gebaseerd, zou je verwachten dat het aantal door de eeuwen heen verschilt', zegt Rik Smits. 'En dat er populaties zijn waar heel hoge of juist lage percentages voorkomen, net zoals dat bij roodharigen of blauwogigen het geval is. Toch is dat niet zo: linkshandigheid komt overal ter wereld onder ongeveer 10 procent van de bevolking voor. Hoe dat kan, is een raadsel.'


We associëren links met 'slecht'

Iemands rechterhand is een goede assistent. In het Engels is een goed antwoord een right answer. Maar iemand die we negeren laten we links liggen. En: een onhandig persoon heeft twee linkerhanden.


Onbewust koppelt de meerderheid van de mensen rechts aan 'goed' en links aan 'slecht'. Nog tot halverwege de 20ste eeuw moesten linkshandige kinderen op school rechts leren schrijven. In het christendom werd linkshandigheid geassocieerd met de duivel. 'Bij het laatste oordeel bevond zich aan de rechterkant van God de hemel, aan de linkerkant de hel', zegt Rik Smits. 'Dat soort simpele dingen hield de associatie in stand.'


Hoe diep onze culturele associatie met links en rechts verankerd ligt, onderzocht psycholoog Daniel Casasanto aan het Max Planck Instituut in Nijmegen. Proefpersonen moesten hun voorkeuren uitspreken over objecten die links en rechts in een ruimte werden geplaatst. Rechtshandigen associeerden de ruimte rechts van zich met positieve waarden als 'goed' en 'aardig'. Bij linkshandigen was dat precies andersom het geval.


In sommige landen is links zijn nog steeds taboe. Zo wordt in Japan een percentage van 2 procent gemeld. Rik Smits: 'Het betekent niet dat er weinig linkshandigen zijn. Onder druk van culturele omstandigheden kunnen zij ontkennen dat ze links zijn. Vaak gaat het in onderzoeken om wat mensen zeggen wat ze doen, in plaats van dat ze worden geobserveerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden