Even geen raadsels over Mars

Hoe komen ontdekkingen tot stand? De Volkskrant kijkt van start tot finish mee in de dagelijkse praktijk van twaalf onderzoeksteams.

Vandaag: Rsi van het stenen meten

En hop, daar gaat zijn volgende artikel. Aardwetenschapper Tjalling de Haas van de Universiteit Utrecht heeft kort voor binnenkomst op de submit-knop op zijn scherm geklikt en nu loopt het blauwe balkje tergend langzaam vol.


Naar welk tijdschrift het stuk gaat, moet maar even nog niet in de krant. Maar het verhaal, zegt De Haas opgetogen, staat als een huis. Uit foto's van de HiRISE-kunstmaan van NASA die rond Mars cirkelt, leidt hij daarin af hoeveel water er nodig was om puinwaaiers op Mars te vormen. Vaak worden die aangewezen als bewijs voor stromend water op de Rode Planeet, ooit.


Dat klopt, er is water nodig om zoiets te maken. Maar, en dat is volgens De Haas nieuws, veel minder dan doorgaans wordt aangenomen.


Tjalling de Haas is in januari zijn derde jaar ingegaan als promovendus en hij heeft het gevoel dat zijn onderzoek begint te lopen. Dat draait om een beter begrip van zogeheten puinstromen: waaiers puin en modder die van berghellingen naar beneden komen. De vraag is wat je aan een dergelijke helling kunt zien van ouderdom en ontstaan?


'Die vraag is helemaal interessant als je niet zelf bij een helling kunt komen', zegt De Haas. Vorige jaren deed hij al onderzoek in Chili en op Spitsbergen. Maar waar het deep down under om gaat, is Mars. 'Wat je wilt is de geschiedenis afleiden uit de oppervlakken die je kunt zien op de planeet.'


Zijn derde wetenschappelijke publicatie ging net de deur uit. En de verleiding is groot, weer iets op te pakken dat op Mars betrekking heeft. 'Ik barst van de nieuwe ideeën en gedachten over Mars. Maar als aardwetenschapper moet ik mijn specialisatie ook weer niet te smal maken. Ik heb daarom met mezelf afgesproken dat het woord Mars niet mag voorkomen in mijn vierde artikel.'


Wat er wel veelvuldig in moet voorkomen, is het woord Spitsbergen. Vorige zomer was hij er een paar weken met zijn promotor Maarten Kleinhans en een Canadese collega voor uitgebreid veldwerk. Opzet, zegt hij, was het secuur koppelen van lucht- en satellietbeelden van het gebied aan waarnemingen op de grond. Vele duizenden foto's en positiemetingen van puinformaties wachten sindsdien op een analyse en bundeling in een handzaam verhaal.


De laatste maanden heeft De Haas al eindeloos opnamen van vierkante meters puin van de Spitsbergse hellingen geanalyseerd. Het draait om de statistiek: hoeveel stenen van welk formaat liggen waar? Wat zegt dat over de geschiedenis van de plek? En hoe ziet dat er vervolgens uit de lucht uit?


Op iedere foto staat zijn rolmaat, voor de schaal. Dan gooit de computer honderd keer een denkbeeldig pijltje op de foto om een willekeurige steen aan te wijzen. Daarvan meet De Haas geduldig met muisbewegingen en klikken de afmetingen in.


'Na een paar weken begon ik uitvalverschijnselen te voelen in mijn arm. Rsi dus', verzucht hij.


Maar dat leed is geleden. Nu komt het aan op een goed verhaal. Daar, weet hij na twee jaar echte wetenschap, is hij een beetje atypisch in. 'Veel collega's werken eerst hun materiaal uit en presenteren dat zo goed mogelijk. Ik ben erg van het grotere idee en gebruik daarbij mijn metingen en waarnemingen. Vandaar ook mijn neiging om steeds weer naar de raadsels over Mars terug te gaan. Dat is nog net wat spannender dan willekeurige hellingen of keien op Spitsbergen.'


www.volkskrant.nl/warewetenschap


Tips?


warewetenschap@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.