nieuws

Evaluatiecommissie: inlichtingenwet schiet tekort

De nieuwe inlichtingenwet moet op de schop. De wet die na een nee-stem bij het referendum in 2018 in werking trad en de geheime diensten onder meer de mogelijkheid gaf om grootschalig kabelverkeer af te tappen, schiet tekort. Dat concludeert een commissie onder leiding van oud-topdiplomaat Renée Jones-Bos.

D66-jongeren voeren actie tegen de ‘Sleepwet’. Beeld ANP
D66-jongeren voeren actie tegen de ‘Sleepwet’.Beeld ANP

De afgelopen jaren was er veel discussie tussen de toezichthouders en de geheime diensten over de nieuwe wet. Heikel punt bleek vooral de omgang met grote databestanden, zogeheten bulkdata. De diensten kunnen die op verschillende manieren verkrijgen: onderhands, via hacken of via kabelinterceptie. Voor sommige methodes gelden weinig waarborgen, voor andere juist meer. 

De evaluatiecommissie stelt voor om dat aan te passen. Voor alle bulkdata gaat eenzelfde regime gelden. Dat de wet onevenwichtig was, komt volgens commissievoorzitter Jones-Bos mede door de grote aandacht voor de kabelinterceptie, oftewel het ‘sleepnet’. 

‘Ik denk eerlijk gezegd dat het een reflectie is van een bredere zorg in de samenleving: wat gebeurt er met mijn gegevens en waar zeggen we allemaal ja tegen? Je kunt geen website openen of je moet “ja” op cookies zeggen. We moeten een omgang vinden met grote datasets bij de overheid, het bedrijfsleven of waar dan ook’, zegt Jones-Bos in een interview met de Volkskrant

Lees hieronder de belangrijkste aanbevelingen, plus wat dat betekent voor het werk van de geheime diensten.

Aanbevelingen uit het rapport:

* Behandel alle vormen van bulkdata op dezelfde manier, onafhankelijk van hoe ze zijn verkregen. Nu zijn er verschillen tussen bulkdata verkregen na hacken, kabelinterceptie of via een informant. Er komen extra waarborgen voor het verkrijgen van bulkdatasets. Daar staat tegenover dat de diensten binnen 3 jaar – in plaats van in sommige gevallen 1,5 jaar – de data op relevantie moeten beoordelen. Voor de diensten betekent dit zowel een verzwaring (meer waarborgen bij het binnenhalen van data en wat daarmee gebeurt) als een versoepeling (mogelijkheid om datasets langer te bewaren).

* Beoordeel relevantie van een bulkdataset niet meer enkel op doelwitten (personen/organisaties) maar op basis van operationele waarde. Dit betekent meer ruimte voor de geheime diensten om meer data te bewaren; 

* Laat het verschil tussen metadata en inhoud los. Voor beide geldt in het vervolg een even zwaar regime. Dit maakt een groot verschil in de beoordeling van bijvoorbeeld telefoondata en kan worden beschouwd als een versteviging van de wet en dus minder ruimte voor de diensten; 

* Laat de diensten zelf hackverkenningen en metingen bij aanbieders doen voordat ze gaan hacken/intercepteren. Dit zal zowel het werk van de geheime diensten als van de toezichthouders vergemakkelijken; 

* Zorg voor extra waarborgen bij het delen met buitenlandse diensten. Onder meer een inspanningsverplichting om Nederlandse gegevens uit datasets te filteren, een verbod op een U-bocht-constructie waarbij de buitenlandse dienst gegevens verzamelt voor een Nederlandse dienst die dat in Nederland niet mag, een verbod op het delen van overheidsdatasets. Dit betekent dat het delen van datasets met buitenlandse diensten strenger wordt. Er komen meer voorwaarden; 

* Laat een rechter, van de Raad van State, beslissen over de interpretatie van wettelijke normen en begrippen als diensten en toezichthouders er niet uitkomen. Dit is een winstpunt voor de geheime diensten, die zich nog weleens beknot voelden door de toezichthouders en nu een soort beroepsmogelijkheid hebben; 

* Toezichthouder TIB ziet voortaan alleen toe op de inzet van zware bevoegdheden zoals hacken of aftappen van telefoongesprekken. Nu heeft de TIB ook nog weleens een rol bij hoe de data verwerkt worden. Dit betekent een beperktere rol voor de TIB – dat zal het aanvragen voor de diensten vergemakkelijken en is dus winst voor de geheime diensten.

Lees ook: Renée Jones-Bos, voorzitter evaluatiecommissie: ‘Een wet is nooit helemaal af. En zo slecht is die sleepwet nou ook weer niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden