Eva's appel, vijg, banaan en pompelmoes

Religie: Het aardse paradijs is in alle wereldreligies terug te vinden. Mineke Schippertraceert de sporen van het eerste mensenpaar.

De Australische kardinaal George Pell heeft een paar onrustige weken achter de rug, waarin hij iets had uit te leggen over zijn opvattingen over Adam en Eva. De kritische telefoontjes van collega-geestelijken in en buiten het Vaticaan zullen hem vast heugen.


Pell had het gewaagd in een debat op de Australische tv met de befaamde Britse bioloog en atheïst Richard Dawkins het bestaan van Adam en Eva in twijfel te trekken. Sterker, de kardinaal noemde de bijbelse Hof van Eden een 'prachtig mythisch verhaal' dat het kwaad en lijden in de wereld tracht te verklaren.


Dawkins zei daarop dat hij zijn oren niet kon geloven. Immers, zo peperde hij de kardinaal in: Christus is op aarde gekomen om de zonden van de eerste mens weg te wassen, hij is de 'nieuwe Adam' nadat de oorspronkelijke Adam, de eerste mens, de zondeval teweeg had gebracht. Als er geen eerste zondaar was, dan was Christus ook niet nodig, laat staan het christendom of de kerk.


Pell hield voet bij stuk, terwijl het voor de kathieke kerk toch een eeuwige waarheid is dat Adam en Eva werkelijk hebben bestaan en zij verantwoordelijk zijn voor de zondeval van de mensheid.


Bijna iedereen in de christelijke wereld kent het verhaal: Eva at in het paradijs van de appel, daartoe verleid door een slang, Adam en Eva verkregen daarmee kennis van Goed en Kwaad en werden uit het paradijs verdreven. De eerste zonde was een feit.


Een stuk minder bekend is wellicht dat er twee, elkaar tegensprekende versies van het verhaal bestaan; dat de slang geen duivel was; dat Adam van God niet van de boom van kennis mocht eten omdat hij dan die dag zou sterven - terwijl hij pas 930 jaar na die eerste hap overleed; dat van een zondeval in de teksten geen sprake is; dat God in de ene versie van het bijbelverhaal naar zijn evenbeeld de eerste mensen schept, en in de andere alleen Adam.


Het verhaal van Adam en Eva kent, anders gezegd, tal van tegenstrijdigheden die theologen door de eeuwen heen hoofdbrekens hebben gekost.


In Overal Adam en Eva onderzoekt Mineke Schipper, specialiste in interculturele literatuur, hoe het verhaal van het eerste mensenpaar wordt verteld in jodendom, christendom en islam. Ze laat zien hoe er uit dit oerverhaal door de eeuwen heen steeds nieuwe verhalen zijn ontstaan. Dat blijkt uit de lotgevallen van Eva's appel, die in de verschillende verhalen de gedaante aanneemt van een sinaasappel, banaan, broodvrucht, vijg, pompelmoes of druif.


Overal Adam en Eva is een kleurrijk, fraai geïllustreerd mozaïek, een bron van inspiratie voor wie de parallellen tussen de drie grote religies en de varianten daarop wil leren kennen. 'Waar gelovige en ongelovige kinderen van Adam en Eva benieuwd zijn naar elkaars verhalen en erin slagen vreedzaam met elkaar te leven, ligt het paradijs om de hoek', stelt de auteur.


Schipper benadrukt dat Adam en Eva ook in de islam in aanzien staan, en dat jodendom en islam de waardigheid van Adam (letterlijk 'mens' in het Hebreeuws én Arabisch) gelijkelijk benadrukken. Wie één mens doodt, doodt de hele wereld, zegt zowel de joodse traditie als de Koran, die dit uit de joodse traditie overnam.


Aan boeiende stof is hier kortom geen gebrek. Wel zou je soms meer duiding van de verhalen wensen. De zondeval in het Oude Testament is immers sprookje noch wetenschap, maar een pijler van de christelijke en joodse theologie. Met Overal Adam en Eva is de rijkdom van oeroude verhalen goed in beeld gebracht. Maar dat het eerste mensenpaar louter een verhaal is, zal er, pace de kardinaal, bij veel mensen niet ingaan.


Mineke Schipper: Overal Adam en Eva.


Bert Bakker; 352 pagina's; € 19,95.


ISBN 978 90 351 3645 0.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden