Euroverkiezingen: lauwe soep als dessert

SLUIPENDERWIJS komt de paarse coalitie naderbij. Na elke week waarin de drie onderhandelaars en de drie informateurs amicaal verder zwoegen, wordt het moeilijker om alsnog af te haken....

JAN JOOST LINDNER

Bolkestein noch Kok hebben gezocht naar een tussentijds rustpunt om de achterban te raadplegen en Van Mierlo had dat niet nodig. Er is weinig verontrusting bij de achterbannen gebleken, ondanks voortdurend gestook vanuit een journalistieke achterbuurt. Ook de VVDledenvergadering van eind vorige week deed niet moeilijk.

Van Mierlo zei vorige week bij de start van de D66-Eurocampagne dat de onderhandelaars bezig zijn 'te laten zien dat het onmogelijke kàn en dat dromen werkelijkheid kunnen worden'. Ook zag hij deze onderhandelaars 'in ganzepas achter elkaar langs een afgrond op een smalle richel lopen'. Zulke waaghalzen kunnen beter niet met elkaar in de bergen op vakantie gaan.

Eigenlijk heeft de D66-leider, hoezeer in halfdroom, weinig objectieve reden om zo'n rozige schijnwerper op paars te richten. Voorzover er een wonder gebeurde (op Binnenhofse schaal, dus kleiner bemeten dan Lourdes) was dat op 3 mei. Sindsdien ligt de CDA-loze coalitie eigenlijk voor de hand.

Niet meer wegens de CDA-arrogantie van de macht, maar wegens de kennelijke richting van de kiezerswil èn wegens de onmiskenbare verzwakking van de CDA-geschiktheid om professioneel en koersvast te regeren. Getuige de verkiezingsuitslag, maar nog meer de reeks elementaire CDA-blunders in de weken en maanden daarvoor.

Verbazing over paars gaat te veel uit van oude, statisch lijkende verhoudingen. Het CDA stond toen sterk en veelzijdig, met ooit nog een linkervleugel, in het keurige midden. Terwijl de inhoudelijke afstand tussen PvdA en VVD groot was. Ook die is een stuk verminderd.

De PvdA is, ondanks linksig verkiezingsvertoon, vier jaar lang richting midden gezwalkt, daarbij op diverse belangrijke punten (milieu, WAO) D66 passerend. En de VVD blijkt, bij alle luide pseudo-helderheid van Bolkestein, niet echt naar rechts opgeschoven. Het verbleken van ideologieën en strijdpunten heeft de paarse coalitie bijna even huisbakken gemaakt als de rechtse coalitie of rooms-rood. Niks droomervaringen of alpiene rotsrichels.

Op 3 mei groeide echter ook twijfel aan de profijtelijkheid van het regeren. Dogmatiek over de geneugten van de oppositie is echter evenmin verstandig. Regeren is prettiger als er economisch beter weer komt. En nogal wat (verhoopte) Duitse gasmiljarden. Niettemin kàn paars mislukken wegens toch nog opbloeiende electorale angst bij PvdA of vooral VVD. Maar een soortgelijke angst kan ook het ontstaan van andere kabinetten bemoeilijken.

Het is verantwoorde politici niet waardig om daar al te zeer aan toe te geven. Maar als VVD of PvdA bij de Euroverkiezingen echt lelijk om de oren krijgt, wordt het moeilijk om verantwoordelijk handelen af te grenzen ten opzichte van masochisme. Dan kunnen allerlei vreemde intern-partijdige bewegingen ontstaan en ten slotte blijken leiders er te zijn om hun achterban te volgen.

Tot nu toe wijst de algemene teneur van de peilingen niet op grote kiezersverontrusting over de poging tot paars, eerder integendeel. De vraag rijst ook hoe ernstig een niet al te grote nederlaag genomen moet worden bij een veel lagere opkomst dan op 3 mei. Is er dan wel een verband met de formatie?

Idealiter gaat het komende donderdag om de kandidaten voor het Europarlement en de natie wordt geacht aan de lippen te hangen van de lijsttrekkers d'Ancona, Maij, De Vries en Bertens, die hun markante visies op de toekomst van ons werelddeel op elkaar laten kletteren als middeleeuwse slagzwaarden. Ongeveer zoals in B-films, die ook goed kunnen dienen als slaapmiddel.

Idealiter zouden we ook de beste politici naar dat loeibelangrijke parlement moeten zenden. Welnu, de heer Bertens heeft veel talent getoond om vrijwel onbekend te blijven en de liberaal De Vries blijkt vooral cliché's bij zich te hebben sinds hij de strijd om de Europese koers van de VVD tegen Bolkestein verloor.

Het ging toen om niet-detaillistisch, maar wel integraal bestuur in Europa. Slechts zulk bestuur leidt niet tot scheeftrekking van waarden. Sinds Bolkestein dat bestuur (in navolging van de Britse Tories) wil scheeftrekken, is hier een echte tegenstelling voor de paarse coalitie. Zodat de onderhandelaars er slim aan doen er niet over te beginnen. Europa ligt er zo wezenloos bij dat het niet eens zeker is dat het Nederlands kabinet daar de komende vier jaar een toekomstvisie over moet vormen.

DE demissionaire ministers Maij en d'Ancona zijn al te frequent op de buis, en met meer woorden dan inhoud. Men kàn uit hun lijsttrekkerschap afleiden dat CDA en PvdA flink investeren in Europa. Maar bij sommigen zou ook de indruk kunnen ontstaan dat hier op elegante wijze hernieuwd ministerschap voor deze twee werd voorkomen. D'Ancona is niet erg to the point gebleken, terwijl Maij door menigeen in de Haagse binnenstad opgelucht wordt uitgewuifd.

Deze dames, en voornoemde heren ook, hebben het niet getroffen met tijdstip en omstandigheden van deze verkiezingen. Het is het derde stembusbezoek in enkele maanden en ook het meest wezenloze. Het doet denken aan een maaltijd waarbij lauwe groentesoep als dessert wordt geserveerd.

Europa is als thema bijna verzopen in Maastrichtse modder (met Lubbers-plassen). Dus ook de kwestie van breed Europees bestuur dat bijvoorbeeld concrete milieuproblemen fikser aanpakt en het - nijpende - asielvraagstuk. Dit laatste om de spiraal naar steeds inhumaner, Kosto-achtig beleid van de afzonderlijke naties te doorbreken.

Het Europees idealisme van de natie blijkt bij media en politici goeddeels te bestaan uit het verlangen om prominente landgenoten aan prestigieuze internationale baantjes te helpen, alsof ze daarna sjoemelenderwijs Nederland moeten vóórtrekken. Daarbij is de nationaal-elitaire verontwaardiging als een van onze dorpspolitici niet wordt uitverkoren, voortdurend paraat.

Is het niet begrijpelijk dat Dehaene door velen wordt geprefereerd boven een Lubbers die de laatste tijd nogal schutterig opereert. Zelfs zodanig dat Bonn een verbaasd oog op het dorp aan de Noordzee heeft laten vallen. En wie is Maij dat zij op hoge toon de Nederlandse media een vettig nationalisme ten gunste van Lubbers wil opleggen?

Lubbers' plaats in de geschiedenisboeken staat wel vast, maar zijn nationaal-politieke slotfase is nog zwakker dan die van een andere grote: Ed van Thijn. Het kabinetLubbers III wekt nog vooral associaties met een lekke fietsband. Nooit was demissionair zo desolaat, op zich al een argument om maar snel paars te laten regeren. Bij zulke voorgangers steekt een kabinet al gauw prettig af.

Mischien moeten we ons eerder zorgen maken over de kwaliteit van de oppositie, van de controle op de nieuwe macht. Van de Britse premier Benjamin Disraeli was de paradox: 'Geen regering kan lang veilig zijn zonder een geduchte oppositie.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden