Euroscepticus Klaus legt de EU-machine stil

Achtergrond..

BRUSSEL Als Vaclav Klaus het wil, valt het Europese raderwerk stil. En de Tsjechische president wil het. Al maanden weigert de euroscepticus zijn handtekening onder het Verdrag van Lissabon te zetten en hij verlamt daarmee de EU. Van de nieuwe Europese Commissie tot de toekomstige Europese president, alles loopt vast in een institutioneel niemandsland.

De Franse president Sarkozy kon zijn ergernis over het gedraal van Klaus vorige week niet meer voor zich houden. ‘Het moment van de waarheid is voor hem gekomen en dat zal niet zonder gevolgen blijven’, dreigde Sarkozy. Hij vindt het ‘onacceptabel’ dat Klaus het verdrag – goedgekeurd door de nationale parlementen van alle 27 EU-lidstaten – blijft gijzelen. Misschien moet Tsjechië het maar een tijdje zonder eurocommissaris stellen, suggereerde Sarkozy.

Ook Europees Commissievoorzitter Barroso – normaliter de ‘vriend’ van alle premiers en staatshoofden – zinspeelde op een mogelijk verlies van de Tsjechische commissaris. ‘Dit is een heel pijnlijke kwestie, heel schadelijk voor de Tsjechische republiek, laten we dat maar erkennen’, verzuchtte de Tsjechische premier Fischer.

Feit is dat Klaus de EU in de houdgreep heeft. Zijn handtekening is de laatste die nodig is om het Verdrag van Lissabon – dat de uitgebreide EU slagvaardiger en democratischer moet maken – in werking te laten treden. Klaus verwees eerst naar het Constitutionele Hof, dat binnenkort oordeelt of het verdrag de Tsjechische grondwet aantast. Recentelijk wierp hij echter, onverwacht, een veel serieuzere blokkade op. Hij eist een uitzonderingsbepaling in het verdrag om te voorkomen dat ‘Lissabon’ de deur openzet voor claims van (nabestaanden van) miljoenen Duitsers die in 1945 werden onteigend en uit Tsjechië gejaagd. Nu alsnog zoiets voor Tsjechië regelen, opent de doos van Pandora. De Slowaakse premier eist dezelfde rechten als Klaus zijn zin krijgt.

De praktische gevolgen van de impasse beginnen zich af te tekenen. Volhardt Klaus, dan komt er voorlopig niet de Europese president waarin het Verdrag van Lissabon voorziet – een vaste voorzitter van de Raad van regeringsleiders. Jammer voor de voormalige Britse premier Blair en premier Balkenende, die vaak voor de voorzittersbaan genoemd worden.

Ook bij de vorming van de nieuwe Commissie wreekt zich de door Klaus veroorzaakte vertraging. Barroso mag zijn herbenoemd, de rest van zijn team staat nog niet in de steigers. Onder ‘Lissabon’ behoudt iedere lidstaat zijn eurocommissaris. Het huidige Verdrag van Nice schrijft voor dat de Commissie minder leden heeft dan lidstaten. Wat te doen, voor Barroso? Gokken op ‘Lissabon’ of ‘Nice’. Bij de laatste optie, wie valt er dan buiten de boot? De Tsjechen?

Het mandaat van de huidige Commissie loopt eind deze maand af. Daarna is zij zaakwaarnemer tot de nieuwe club aantreedt. Waarnemers kunnen geen ambitieuze projecten lanceren. Het is niet handig als die demissionaire status tot begin volgend jaar voortduurt. Hoe sterk is de EU vertegenwoordigd op de klimaattop medio december in Kopenhagen?

Klaus liet dit weekeinde in een interview doorschemeren dat hij uiteindelijk toch zal tekenen. ‘De trein is al zo snel en ver dat ik haar niet meer kan tegenhouden’, zei hij. Wanneer hij het doet, liet hij echter ongewis.

De Europese regeringsleiders streven naar een politieke verklaring eind deze maand, die aan de wens van Klaus tegemoet komt. In ruil daarvoor eisen ze de garantie dat de Tsjechische president dan wel zijn handtekening zet.

De vraag is of Klaus – hij vergelijkt de Europese Unie graag met de voormalige Sovjet-Unie – die verzekering afgeeft. ‘Lissabon’ bevat niettemin één wenkend perspectief voor Klaus. Het nieuwe verdrag legt voor het eerst vast hoe een land uit de EU kan stappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.