Europese universiteiten overal in crisis

Jaren van bezuinigingen hebben hun tol geëist in de Europese academische wereld. Hervorming staat plots overal hoog op de agenda....

Van onze buitenlandredacteur Paul Brill

Twee vooraanstaande bladen kwamen deze week bijna gelijktijdig met alarmerende verhalen over de stand van het universitaire onderwijs. 'La grande misère des universités françaises', kopte Le Monde groot op de voorpagina. En The Economist wijdde het omslagverhaal van zijn jongste editie aan de 'crisis' van de Europese universiteiten. Met een krachtige aanbeveling, die op Downing Street met instemming zal zijn begroet: 'Pay or decay', betaal of raak in verval.

Zowel Le Monde als The Economist schetst een beeld van armoede en verval. Jaren van bezuinigingen hebben hun tol geëist. Le Monde memoreert dat op een onlangs gepubliceerde wereldranglijst van universiteiten de eerste Franse instelling pas op de 65ste plaats staat.

Maar ook de Franse universiteiten die zich nog tot de top-100 van de wereld mogen rekenen, hebben te kampen met een nijpend gebrek aan financiële middelen. De universiteit van Orsay (72ste plaats) zag zich in januari vorig jaar gedwongen de kerstvakantie met twee weken te verlengen omdat de stookkosten niet konden worden opgebracht. Om geen docenten te hoeven ontslaan hebben andere universiteiten de thermostaat op 18 of zelfs 17 graden gezet.

The Economist begint met een schets van de deprimerende aanblik die grote delen van Oxford en Cambridge bieden. Beide elite-universiteiten kunnen nog pronken met de statige oude gebouwen waar de stappen liggen van veel vermaarde geleerden, maar hun nieuwbouw ziet er goedkoop en armoedig uit. En dan staan Oxford en Cambridge er nog relatief goed voor. Ze hebben ongeveer twee keer zo veel geld tot hun beschikking als alle overige Britse universiteiten samen.

Het Britse blad wijst de ongeremde toeloop naar universiteit en hogeschool aan als voornaamste oorzaak van de ellende. Vanuit een oogpunt van democratisering lijkt dat fraai, maar er wordt ook door de studenten een stevige prijs voor betaald: kwaliteitsverlies bij tal van opleidingen, diploma's die minder waard zijn.

Om uit de problemen te komen is volgens The Economist de nu door de regering-Blair bedongen verhoging - en mogelijke differentiatie - van collegegelden slechts een begin. Voor de beste instellingen van hoger onderwijs zou het bedrag verder omhoog moeten. Ook bij het voorgestelde toptarief van 4500 euro liggen de kosten van een bachelors-opleiding in de sociale wetenschappen nog vele malen hoger, om van technische vakken maar te zwijgen.

Naast geld is diversificatie van de onderwijsinstellingen het probleem. Of beter gezegd: het gebrek aan diversificatie. In Amerika bestaat een grote variëteit aan instellingen: van de eenvoudige community of business college tot Harvard en Yale. Het is niet ongewoon dat studenten zich geleidelijk opwerken van een eenvoudig college in het ene deel van het land naar een topuniversiteit elders. In Europa gebeurt dat veel minder. In Frankrijk bijvoorbeeld staat er een bijna onneembare muur tussen de reguliere universiteiten en de grandes écoles.

In een poging de Duitse universiteiten op scherp te zetten stelde de regering in Berlijn deze week een speciaal fonds in het vooruitzicht. Vijf Spitzenuniversitäten zouden gedurende vijf jaar elk vijftig miljoen euro krijgen voor geavanceerd onderzoek. Alle universiteiten zouden kunnen meedingen naar zo'n extra subsidie. Zo'n aanpak spreekt Tweede-Kamerlid Lousewies van der Laan (D66) wel aan. 'We moeten weg van het gelijkheidsdenken in het onderwijs. Het is een fictie dat alle universiteiten gelijk kunnen zijn.'

Ook Frans Zwarts, rector magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen, noemt het positief dat een regering de kwaliteit van het universitair onderwijs (en onderzoek) centraal stelt. 'Maar het idee dat zelfs Duitsland dit in z'n eentje kan is een illusie.' Zeker als het erom gaat de wetenschapsbeoefening concurrerend met die van de Verenigde Staten te maken, zal dat moeten gebeuren op Europees niveau, aldus Zwarts.

Nederlandse beleidsmakers kunnen trouwens iets meer ontspannen over de problematiek praten, omdat Nederland geldt als een van de landen die er relatief het best in slagen om het universitair onderwijs op peil te houden. Maar in de grote Europese landen, schrijft The Economist, is het universitair onderwijs goeddeels ten prooi gevallen aan een vorm van staatsdirigisme die eerder doet denken aan de vroegere sovjet-planeconomie dan aan een moderne democratie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden