Nieuws Sancties Iran

Europese Unie wil toch zaken blijven doen met Iran en omzeilt Amerikaanse sancties

De Europese Unie gaat een systeem van ruilhandel opzetten om zaken te kunnen blijven doen met Iran, ook nu de Verenigde Staten het sanctieregime tegen Teheran hebben aangescherpt. 

De Iraanse president Hassan Rouhani (midden) arriveert in Teheran na zijn tripje naar New York voor de opening van de VN-assemblee. Beeld EPA

De Iraanse regering werkt mee aan de constructie. Ook Rusland en China, de andere partijen die betrokken zijn bij het nucleair akkoord met Iran, gaan van het systeem gebruikmaken. 

Het plan werd deze week bekendgemaakt in New York, waar wereldleiders bijeen zijn voor de jaarlijkse opening van de VN-assemblee. Groot-Brittannië, China, Frankrijk, Rusland en Iran lieten na een vergadering in een verklaring weten ‘vastbesloten’ te zijn de handel voort te zetten.

Er komt een Special Purpose Vehicle (SPV), om transacties tussen Iran en zijn handelspartners mogelijk te maken en de Amerikaanse sancties te omzeilen. De landen leveren elkaar onderling in natura. Het SVP regelt als een soort ruilbeurs de bijbehorende financiële transacties. De landen hoeven dan niet met ‘besmet’ geld in aanraking te komen.

Olie en machines 

Volgens de verklaring gaat het bij de Iraanse exporten onder meer om olie, maar diplomaten in New York zeiden tegen persbureau AFP dat het plan uitsluitend olie betreft. Voor de EU, China en Rusland is de aard van de handel niet aangegeven, maar waarschijnlijk komen goederen als machines in aanmerking.

De chef buitenland van de Europese Unie, Federica Mogherini, zei in een toelichting dat de komst van het SPV al vaststaat en dat het nu aan technische experts is om de details uit te werken. ‘Er komt een wettelijke entiteit die het Europese landen mogelijk maakt de handel met Iran voort te zetten. Het mechanisme staat open voor andere partijen in de wereld.’

Volgens Mogherini heeft invoering van het ruilsysteem mede tot doel het in 2015 afgesloten nucleair akkoord met Iran overeind te houden. Uitvoering van het akkoord komt in gevaar nu de Verenigde Staten onder president Donald Trump zich eruit hebben teruggetrokken.

Nieuwe sanctieronde

De VS herstellen in fasen de sancties tegen Iran. In november komt er een nieuwe sanctieronde, die tot doel heeft de Iraanse olie-export stil te leggen. Ook proberen de Amerikanen het internationale bankverkeer met Iran stil te leggen. Buitenlandse ondernemingen die zaken doen met Iran of zulks faciliteren, zullen te maken krijgen met Amerikaanse strafmaatregelen.

Waarnemers hebben zo hun twijfels of het SPV-mechanisme afdoende zal kunnen werken. Volgens hen kunnen de VS eenvoudig de Amerikaanse sanctiewet aanpassen, zodat ook ruilhandel eronder komt te vallen. Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo reageerde laconiek op de aankondiging van Mogherini. Hij voorspelde dat het SPV er helemaal niet zal komen. Volgens hem is de EU ‘sterk in retoriek, maar zwak in uitvoering’.

De Franse president Emmanuel Macron gaf toe dat het nieuwe mechanisme niet in staat zal zijn de gevolgen van de Amerikaanse sancties geheel teniet te doen. ‘We zullen niet de beslissingen kunnen corrigeren die zijn genomen door grote Europese ondernemingen die sterk afhankelijk zijn van de Amerikaanse markt’, zei hij.

Amerikaanse toorn

Ondernemingen als het Franse oliebedrijf Total en de Britse autofabrikant Daimler hebben hun activiteiten in Iran al gestaakt, uit vrees voor de Amerikaanse toorn. Naar verwachting krimpt de Iraanse economie dit jaar 3 procent en volgend jaar 4 procent.

Ruilhandel met Sovjet-Unie: Pepsi Cola tegen wodka

De beoogde ruilhandel met Iran lijkt op het systeem dat de Sovjet-Unie tijdens de Koude Oorlog gebruikte om zaken te doen met het buitenland. Moskou had geen toegang tot de dollar en moest andere manieren vinden om handel te kunnen drijven.

Bekend is het akkoord dat het Amerikaanse PepsiCo in de jaren zeventig sloot met de Sovjets. Pepsi Cola werd geëxporteerd naar Rusland, Russische wodka van het merk Stolichnaya ging naar de VS, waar het door Pepsi werd gedistribueerd.

Op het hoogtepunt van de handel, in 1990, ging er voor 3 miljard dollar Pepsi Cola naar de Sovjet-Unie. Als tegenprestatie accepteerden de Amerikanen inmiddels ook vrachtschepen en tankers die rijp waren voor de sloop.

PepsiCo was de eerste buitenlandse frisdrankenfabrikant die toegang kreeg tot de Sovjet-Unie. De basis daarvoor werd al in 1959 gelegd door vicepresident Richard Nixon, die een bezoek bracht aan Moskou. Op verzoek van Pepsi-topman Donald Kendall duwde hij zijn Russische gastheer Nikita Chroesjtsjov een beker Pepsi Cola in handen. Een foto daarvan werd publicitair flink uitgebuit.

Chroesjtsjov vond het drankje naar verluidt lekker en het werd onderdeel van de gesprekken tussen Moskou en Washington over handel.

Toch duurde het nog tot 1974 voor de eerste Pepsi-fabriek in de Sovjet-Unie werd geopend. De grondstof van de drank werd ingevoerd en in de stad Novorossiejsk verwerkt tot cola. In later jaren kwamen er nog tien fabrieken.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 kregen ook andere frisdrankfabrikanten toegang tot de Russische markt. Vijftien jaar later was Coca Cola Pepsi gepasseerd als marktleider.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.