Europese Unie moet slagvaardiger reageren op grensoverschrijdende problemen, vindt de Raad van State

De keuze tussen nationale soevereiniteit of samenwerking in de Europese Unie is een schijntegenstelling. Problemen als klimaat, migratie en terrorisme zijn te groot om nationaal te kunnen worden opgelost. Dat schrijft vicepresident Piet Hein Donner in het jaarverslag van de Raad van State dat vanmorgen is gepresenteerd.

De EU heeft volgens Donner geen baat bij ‘grote debatten’ over haar bestaansrecht, maar wel bij ‘slagvaardig reageren’ om algemene belangen van burgers te beschermen. Donner presenteerde het jaarverslag vandaag voor de laatste keer. Hij wordt op 20 oktober 70. Op woensdag 31 oktober gaat hij met functioneel leeftijdsontslag. Hij trad aan in 2012. Het CDA-kopstuk was eerder onder meer drie keer minister. Met zijn opmerkingen over het belang van internationale samenwerking zet hij de lijn van zijn voorganger, voormalig PvdA-politicus Herman Tjeenk Willink, voort.

‘De schade die ook Nederland ondervindt van de Brexit bevestigt het belang van internationale ordening, stabiliteit en betrouwbaarheid voor een land dat sterk afhankelijk is van handel, export en investeringen elders’, schrijft Donner. Hij kapittelt de gemakzuchtige discussie ‘over de vraag of bestaande internationale afspraken en verbanden opgezegd moeten worden om nationaal een eigen koers te varen’.

Donner: ‘Opvallend daarbij is de luchthartigheid waarmee moeizaam verworven internationale orde en zekerheid aan vermeende voordelen worden opgeofferd. Pleidooien voor autonomie waarschuwen nooit voor minder groei, minder welvaart en lager inkomens als prijs daarvan, maar beloven veelal meer van dat alles.’

Het verwijt dat het in ‘Europa’ schort aan democratische legitimatie, weerlegt Donner door te wijzen op vier ‘organen’ die de Europese samenwerking dragen: het Europees Parlement, de nationale parlementen, de Europese Raad en de Raad van Ministers. ‘Vanuit die optiek heeft de EU niet te weinig, maar te veel democratische betrokkenheid, met een moeizaam en ondoorzichtig proces van besluitvorming als gevolg.’

Volgens Donner moet de EU zich niet verliezen in institutionele discussies. ‘Publieke debatten hebben helaas de tendens om standpunten scherper tegenover elkaar te stellen, niet om ze dichter tot elkaar te brengen. Europa heeft geen debat nodig, maar resultaten bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken die de afzonderlijke lidstaten boven het hoofd zijn gegroeid.’

De Raad van State heeft twee afdelingen: een voor advisering over wetsvoorstellen en algemene maatregelen van bestuur, de ander voor bestuursrechtspraak in hoogste instantie. De Raad ziet sinds 2014 ook toe of het Nederlandse begrotingsbeleid zich aan Europese afspraken houdt. Door de verschillende taken is de Raad een soort uitkijkpost over het openbaar bestuur, wat zijn weerslag vindt in het jaarverslag.

De lange kabinetsformatie wordt door Donner samengevat met een oud sinterklaasrijm: ‘Lang gewacht, stil gezwegen, nooit gedacht, toch gekregen.’ Binnenkort verschijnt de profielschets voor Donners opvolging. Het gerucht dat in de kabinetsformatie is afgesproken dat Thom de Graaf, senator voor D66, de post krijgt, is tot nu toe van alle kanten ontkend.

Koning Willem-Alexander is voorzitter van de Raad, maar dat is een erefunctie. De dagelijkse leiding ligt in handen van de vicepresident, die elk jaar in het jaarverslag een beschouwing schrijft onder de titel ‘de Raad in de staat’.

Piet Hein Donner, vicepresident Raad van State. Beeld MARTIJN BEEKMAN
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.