Europese Unie laat het totaal afweten in het conflict tussen Spanje en Catalonië

Beeld de Volkskrant

In dit land worden we beter geïnformeerd over de kekke schoenen van een vicepremier dan over de achtergronden van de crisis in Catalonië. Dus ik kan helaas niet zeggen dat ik alle ins and outs van de Catalaanse onafhankelijkheidsrebellie ken. Maar deze totaal uit de hand gelopen politieke crisis binnen onze Europese Unie is te alarmerend om er niet de gedachten over te laten gaan.

Want we gaan toch niet meemaken dat er binnen Europa opnieuw een gewelddadig conflict uitbreekt over grenzen? Een nieuwe Spaanse burgeroorlog, ditmaal in de vorm van een al dan niet met geweld neergeslagen regionale opstand? Helemaal ondenkbaar is dit horrorscenario niet. Temeer omdat de weg van dialoog en bemiddeling zowel in Barcelona als Madrid met Spaanse trots wordt afgewezen, en Europa vooralsnog een laffe, afwachtende positie aan de zijlijn blijft innemen.

De Catalaanse crisis lijkt te zijn ontstaan door een chicken game tussen onverantwoordelijke politici in Barcelona én Madrid. Twee Spaanse stieren op ramkoers. Spanje heeft nog relatief geluk dat het afscheidingsverlangen van Catalonië niet op een overtuigende meerderheid van de Catalanen steunt, maar doorgedrukt wordt door een fanatieke, separatistische minderheid. Eerst met een constitutioneel onwettig referendum, later met gemanipuleerde parlementaire meerderheden.

Er is daardoor geen echt democratisch mandaat voor zelfbeschikking. Reden waarom betrokken buitenstaanders als Amerika, Duitsland, Nederland en de EU zonder veel democratische wroeging de Spaanse regering blijven steunen als enige legitieme gesprekspartner.

Stel je voor dat wel 90 procent van de Catalanen voor onafhankelijkheid zou zijn geweest? Dat had alles een stuk onverkwikkelijker gemaakt. Nu is het een fanatieke minderheidsbeweging onder leiding van Carles Puigdemont, die unilateraal afkoerst op Catalaanse afscheiding. Dit maakt de claim van Catalaanse onafhankelijkheid niet sterk, hoeveel mensen we ook op tv-beelden zien demonstreren en hoeveel Catalaans-nationalistische tranen er ook geplengd worden. We kijken naar een minderheid.

Maar veel zal afhangen van het ingrijpen van Madrid de komende dagen. Spaans geweld kan van de Catalaanse onafhankelijkheid een selffulfilling prophecy maken. De eerdere hardhandige politieacties bij het referendum hebben meer steun voor onafhankelijkheid er al aardig ingeramd. Wat gaat Madrid ondernemen tegen massale burgerlijke en ambtelijke ongehoorzaamheid? Wat als veiligheidstroepen slaags met elkaar raken? Hoeveel kan de historisch zwaar belaste relatie tussen Madrid en Barcelona nog hebben?

Te hopen valt dat de internationale gemeenschap het niet zover laat komen, en niet pas in actie komt als we filmpjes van geweldsontsporingen te zien krijgen. Die zogenaamde internationale gemeenschap is in dit geval natuurlijk eerst en vooral de EU. Die laat het nu totaal afweten. Althans zichtbaar voor de schermen. De Madrileense en Catalaanse politici maken volop deel uit van Europese netwerken en partijfamilies, dus er wordt achter de schermen ongetwijfeld fors op Madrid en Barcelona ingepraat, maar de vraag is of dat niet veel scherper en effectiever in de schijnwerpers moet. En moet de EU niet juist ook optreden, omdat het min of meer medeplichtig is aan dit conflict?

Wie weleens Nederlandse provinciebestuurders spreekt, weet hoe de Europese regio's in Brussel worden gepamperd en vertroeteld. EU-topbestuurders blazen het regionalisme bewust aan in obscure instellingen als het Comité van de Regio's of het Huis van de Provincies. Niet weinigen in Brussel denken dat de toekomst is aan Europees bestuur en lokaal bestuur, met de natiestaat als tussenlaag ertussenuit. Hoezo grenzen? We zijn toch allemaal EU-burgers? Dus de Europese capitulatie voor de heilige natiestaat Spanje komt nu nogal hypocriet over. In de regel haalt de EU zelden haar neus op voor een binnenlandse inmenging meer of minder.

Formeel-juridisch heeft de EU volstrekt gelijk dat de Catalaanse crisis een binnenlandse aangelegenheid is. Maar de Europese Raad van regeringsleiders kan zich als boven-nationale hoeder van een vredes- en veiligheidsgemeenschap toch niet veroorloven een gewelddadig conflict te riskeren binnen een lidstaat? Europa moet zich niet langer afschminken, maar als Grote Mediator nieuwe afspraken afdwingen tussen Madrid en Barcelona over autonomie en eenheid. Dat is zoiets als een vegetarisch stierengevecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.