Analyse

'Europese Unie is niet in staat haar burgers te beschermen'

De chaos in Groot-Brittannië na het ja tegen een Brexit leek in andere EU-landen tot een herwaardering van Brussel te leiden. Houdt die opleving stand na de aanslag in Nice?

De Franse en Europese vlag hangen halfstok bij de Franse ambassade in Den Haag ter nagedachtenis van de slachtoffers van de aanslag in Nice. Beeld anp
De Franse en Europese vlag hangen halfstok bij de Franse ambassade in Den Haag ter nagedachtenis van de slachtoffers van de aanslag in Nice.Beeld anp

De eurocrisis, Griekenland, de vluchtelingencrisis, de Bataclan, Brussel, Brexit, Nice. Het slechte nieuws stapel zich op voor de belaagde Europese leiders. Samengevoegd vormen de gebeurtenissen een giftige cocktail voor het Europese project. Voor de populistische en eurosceptische partijen is de bloedige aanslag in Nice het zoveelste bewijs: de EU is niet in staat haar burgers te beschermen. Niet tegen de banken, niet tegen de gevolgen van de globalisering, niet tegen het terrorisme.

Dat gevoel werd vrijdag verwoord door de Poolse minister van Binnenlandse Zaken Mariusz Blaszczak. De bewindsman lid van de nationalistisch Recht en Rechtvaardigheid-partij (PiS) zei dat de aanslag het gevolg was van jaren van 'multicultibeleid en politieke correctheid' van de EU-leiders en buitenlandcoördinator Federica Mogherini. 'Dit is waar het op uitloopt', zei hij. 'In plaats van tranen vergieten zoals Mogherini en marsen organiseren die niets oplossen, zouden de autoriteiten hun burgers moeten beschermen.' Blaszczak wees erop dat zijn regering weigert migranten op te nemen. 'Wij hebben dat soort problemen niet. Wij hebben geen districten waar een andere wet dan de Poolse geldt.'

Rolluiken neer

Ook Nigel Farage, de drijvende kracht achter de Brexit, weet de aanslag aan het immigratiebeleid van de EU. Volgens hem zijn er '1,8 miljoen mensen de EU binnengekomen zonder dat er één een veiligheidscontrole moest ondergaan'. In de Brexit-campagne ging het vooral om immigranten uit andere EU-landen: anders dan de meeste EU-landen heeft Groot-Brittannië nauwelijks vluchtelingen opgenomen. Toch speelden de beelden van lange rijen vluchtelingen onderweg door de Balkan een belangrijke rol in de campagne van Farage.

Ook in Frankrijk roept het ultranationalistische Front National al lang om maatregelen om immigranten buiten de deur te houden. Als eerste stap wil de partij van Marine Le Pen de Schengenzone, waarbinnen alle grenscontroles zijn afgeschaft, opblazen, maar uiteindelijk moet Frankrijk net als Groot-Brittannië de EU verlaten. Of Frankrijk daarmee verlost zou zijn van het terrorisme, is de vraag: ook onder de moslimgemeenschap die al lang in Frankrijk woont, zitten geradicaliseerde figuren. Maar het is een natuurlijke reflex: als een gemeenschap zich aangevallen voelt, hebben de leden de neiging dicht opeen te kruipen en de rolluiken neer te laten.

Samen meer dan alleen

De pleitbezorgers van de EU hameren erop dat samen altijd meer is dan alleen. Samen kunnen de Europese landen zich volgens hen beter staande houden in de golven van de globalisering, maar toch vertrouwden veel Britten kennelijk liever op hun eigen dijken. Hetzelfde geldt als het om terrorisme gaat. Iedereen is het erover eens dat het belangrijk is dat de veiligheidsdiensten van de verschillende landen samenwerken, maar op dat gebied speelt de EU niet echt een doorslaggevende rol. Dat is een zaak van de individuele landen.

Brussel mag ook graag wijzen op het belang van het Schengen Informatie Systeem, waarmee de EU-landen persoonsgegevens van migranten uitwisselen. Maar eurosceptici herinneren eraan dat het systeem vorig jaar geen enkele rol speelde toen de EU de deuren openzette voor een enorme stroom vluchtelingen. Met die stroom kwamen naar later bleek ook twee daders van de aanslagen in Parijs mee.

Nieuwe ronde van de eurocrisis?

De Europese Commissie gaat er verder prat op dat zij jaarlijks miljoenen euro's steekt in antiradicaliseringsprogramma's. Maar als het om de veiligheid gaat, kijken de EU-burgers toch naar hun eigen regering voor maatregelen, zelfs als die niet blijken te werken tegen een terrorist in een vrachtwagen.

Na de chaotische taferelen waaraan de Britse politiek ten prooi viel nadat de Britten voor een Brexit hadden gekozen, leek de EU in andere landen weer even in de lift te zitten. Volgens opiniepeilingen nam het aantal voorstanders van de EU sinds het Britse referendum toe in Zweden en Denemarken. Als het een puinhoop wordt, dan maar liever in de EU blijven.

Maar onder de oppervlakte dient zich alweer het volgende probleem aan, een nakomertje van de bankencrisis. Tal van Italiaanse banken wankelen als gevolg van de miljarden aan giftige leningen die zij hebben uitstaan. Een nieuwe ronde van de eurocrisis zou Marine Le Pen volgende jaar weleens aan de macht kunnen brengen, zeker als het president Hollande niet lukt nieuwe aanslagen te voorkomen. Als het Front National de touwtjes in handen krijgt in Parijs, komt het voortbestaan van de EU serieus op het spel te staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden