Europese Unie bevindt zich op keerpunt in haar bestaan

De Europese Unie wil intern orde op zaken stellen om straks bestuurbaar te blijven, als meer landen toetreden. De Europese Commissie heeft nu haar advies gepubliceerd....

De Europese Unie staat op een keerpunt. Deze bond van onafhankelijke staten begon in de jaren '50 als club van zes met als doel een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal. Inmiddels telt zij vijftien leden en is haar taak een 'steeds nauwere Unie' te smeden.

Dat begrip, nauwere Unie, wordt verder niet gedefinieerd, maar wie het laatste halfjaar de EU heeft gevolgd, moet wel onder de indruk zijn van de ambities. De unie is allang geen club meer van kolen en staal. Op steeds meer terreinen werken de lidstaten samen. In de laatste vier maanden zijn verregaande afspraken gemaakt op het gebied van justitie, politie, buitenlands beleid en defensie. Dit zijn de terreinen waarop staten traditioneel hun onafhankelijkheid koesteren.

Er zijn niet alleen ambities om de integratie op steeds meer terreinen te volbrengen, maar ook om de breedte te zoeken. Het lijdt weinig twijfel dat de EU haar ledenlijst in tien, vijftien jaar bijna ziet verdubbelen, van vijftien nu tot 25 à 30 in 2015. Als dat gebeurt met de huidige bestuursstructuren, komt van alle ambities niets terecht.

De lidstaten en de Europese Commissie beseffen dat het bestuur, dat nu al wankelt in zijn voegen en weinig vertrouwen geniet van de burger, dringend aan modernisering toe is. Daarom staat dit jaar een nieuwe ronde besprekingen op touw over interne hervormingen. Die ronde, de Intergouvernementele Conferentie, moet in december eindigen in het Verdrag van Nice.

De Europese Commissie bracht gisteren haar advies uit aan de lidstaten. Het meest in het oog springt dat de Commissie bepleit dat de omvang van de unie geen rem mag vormen op verdergaande integratie. Landen die bepaalde vormen van samenwerking willen intensiveren, hoeven niet te wachten op andere lidstaten die zo ver nog niet zijn. In het Europese jargon heet dat 'versterkte samenwerking', ofwel de flexibiliteitsclausule.

Het gevaar van die flexibiliteit is dat de gemeenschapsgedachte van de EU, dat iedereen in hetzelfde bootje zit, op de helling komt te staan. Nederland is een groot voorstander van meer flexibiliteit. 'Het is niet de bedoeling dat er een tweede divisie ontstaat', aldus een ambtenaar, 'maar dat landen die niet direct meedoen met nieuwe ontwikkelingen gestimuleerd worden om in een later stadium wel op de trein te springen.'

De Commissie heeft echter meer voorstellen die een nadere studie waard zijn. Zo is nu voor veel besluiten nog unanimiteit nodig. Als de unie wordt uitgebreid tot 28 lidstaten, doemt het gevaar op dat er geen enkele beslissing meer genomen wordt. Daarom moet besluitvorming bij meerderheid regel worden. Slechts in zeer gevoelige zaken, zoals belastingen en defensie, zouden de lidstaten hun vetorecht behouden.

De Commissie wil het aantal deelnemers in elk bestuurscollege ook beperken. Zo zou het aantal Europarlementariërs, nu 626, maximaal 700 moeten bedragen. De huidige lidstaten krijgen dan bij de toetreding van nieuwe leden minder afgevaardigden in het Europarlement. De Europese Commissie zou hooguit één vertegenwoordiger per lidstaat mogen tellen. Nu hebben de groten twee commissarissen.

Commissievoorzitter Prodi is vaak verweten te ver voor de troepen uit te lopen. Hij lijkt ook nu te ambitieus. Maar schijn bedriegt. Reactie van een Brusselse diplomaat: 'Je moet niet uitsluiten dat Prodi met dit advies de spijker op de kop slaat. De tijd is nu precies rijp voor dit soort taal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.