nieuws Ruimtevaart

Europese satelliet ontsnapt aan botsing met internetsatelliet – het wordt druk in de ruimte

Illustratie van het aantal satellieten rond de aarde. Het formaat van de satellieten is hier overigens te groot afgebeeld in verhouding tot de afmetingen van de aardbol. Beeld ESA

Maandag voerde de Europese ruimtevaartorganisatie ESA een koerscorrectie uit met aardobservatiesatelliet Aeolus. De manoeuvre was nodig om een botsing met een Starlink-satelliet van SpaceX te voorkomen.

Wetenschappers van ESA voerden de correctie met de hand uit. ‘De manoeuvre vond een halve omloop voor de potentiële botsing plaats’, schreef ESA op Twitter. ‘Dit was de eerste keer dat we een botsingscorrectie moesten uitvoeren om niet op een ‘megasterrenbeeld’ te botsen.’

Met ‘megasterrenbeeld’ doelt de organisatie op internetsatellieten zoals Starlink van SpaceX, dat er vanaf de aarde uitziet als een soort bewegend sterrenbeeld. Dat soort satellieten, bedoeld om iedereen op aarde internet te geven, vliegen straks met zijn honderden tot duizenden in gecoördineerde groepjes rond de planeet. 

ESA uitte haar zorgen over de veiligheid van de infrastructuur in de ruimte, nu in het kader van dit soort projecten een hele zwik nieuwe satellieten de lucht in wordt gestuurd. Eerder meldde ook de Internationale Astronomische Unie dat zij zich zorgen maakt. Volgens de astronomen zouden dit soort satellieten het zicht op de kosmos verpesten en toekomstige astronomische waarnemingen in gevaar brengen.

Door de toenemende drukte rond de aarde worden koerscorrecties steeds normaler, vreest de ESA. ‘Nu het aantal satellieten stijgt door megasterrenbeelden zoals Starlink, is het in de toekomst niet langer mogelijk dit soort correcties met de hand te doen.’ Naar eigen zeggen werkt ESA daarom aan een kunstmatig intelligent systeem dat de correcties moet gaan uitvoeren. ‘Automatische systemen worden noodzakelijk om onze infrastructuur in de ruimte te beschermen.’

Verbazing

Het bericht van ESA wekte in ruimtevaartkringen enige verbazing. ‘Hmm. Wij bewegen onze satellieten gemiddeld eens per week en brengen vervolgens geen persbericht naar buiten om te melden om wie we heen moesten vliegen’, reageert Matt Desch op Twitter. Desch is directeur van ruimtevaartbedrijf Iridium, dat een netwerk van communicatiesatellieten beheert.

ESA zelf schrijft dat koerscorrecties inderdaad vaker voorkomen. Zo moesten haar satellieten in 2018 in totaal 28 keer uitwijken voor voorwerpen in hun baan. Maar, voegt de organisatie toe, ‘het is zeer zeldzaam om een koerscorrectie uit te voeren om botsing met een actieve satelliet te voorkomen. De meeste correcties zijn nodig om dode satellieten te ontwijken, of scherven afkomstig van een eerdere botsing.’

Bij ESA leeft het idee dat haar satelliet eigenlijk voorrang had moeten krijgen. De Aeolus-satelliet was al negen maanden aanwezig in het stuk van de ruimte waar Starlink44 later bij kwam. Het risico op botsing met de nieuwkomer was grofweg een op duizend, tienmaal hoger dan de grenswaarde die satellietbeheerders aanhouden voor bijsturen. ‘Daarom informeerden we SpaceX’, zei Holger Krag, hoofd ruimtepuin bij ESA tegen zakenblad Forbes. ‘Maar ze zeiden dat ze niet van plan waren iets te doen. Het was toen in elk geval duidelijk wie er moest handelen.’

Officiële reactie SpaceX

‘Ons Starlink-team heeft op 28 augustus als laatste een e-mail uitgewisseld met het Aeolus-team. Op dat moment was de kans op een botsing 1 op de 50.000, ver onder de industriebrede grens van 1 op de 10.000, en 75 maal lager dan de uiteindelijke schatting. Op dat moment besloten zowel SpaceX als ESA dat een manoeuvre niet noodzakelijk was. 

Vervolgens toonden updates van de Amerikaanse luchtmacht dat de kans op botsing steeg tot boven de 1 op 10.000. Door een fout in het systeem waarmee we onze oproepen verwerken, kreeg de operateur van SpaceX de rest van de correspondentie van ESA over die kansstijging echter niet te zien. We onderzoeken nog steeds hoe dat mogelijk is, en zullen eventuele noodzakelijke verbeteringen doorvoeren. 

Als onze operateur de correspondentie wel had gezien, zouden we in samenwerking met ESA de beste aanpak hebben bepaald. Zij hadden dan door kunnen gaan met hun manoeuvre, of wij hadden zelf een manoeuvre uitgevoerd.’

Meer over het kunstmatige sterrenbeeld StarLink van SpaceX

In een open brief spreekt de internationale astronomische unie (IAU) haar zorgen uit over de snelle toename van satellieten die zichtbaar zijn vanaf de aarde. De organisatie meent dat zulke satellieten het onderzoek naar het heelal in de weg kunnen staan.

Langstrekkende ‘satelliettrein’ boven Nederland baart opzien en verwondering. Aan de hemel was een streep van tientallen lichtjes zichtbaar die op sterren leken. Het ging om satellieten van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX, die vrijdag in een baan om de aarde zijn gebracht. 

SpaceX lanceert 60 internetsatellieten – en dat worden er nog veel meer.

Aanvullingen & verbeteringen: Na publicatie van dit artikel, gaf SpaceX via e-mail alsnog een officiële reactie op het voorval. Die reactie is in zijn geheel als kader aan dit bericht toegevoegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden