Europese oerboer bestaat niet

Europeanen komen niet voort uit een homogene groep landbouwers: we zijn een genetische ratjetoe.

AMSTERDAM - Moderne Europeanen stammen niet af van een stabiele, homogene oerbevolking van boeren die altijd op dezelfde plaats bleven wonen. Eerder zijn we een bastaardras, een mengelmoes van genetische invloeden uit alle windstreken.


Zo dragen Europeanen een belangrijke hoeveelheid Spaans bloed, zijn Oost-Europeanen opmerkelijk vaak drager van West-Europees dna, en kwam er met de vroegste landbouw zo'n 7.500 jaar geleden ook veel genetisch materiaal mee vanuit het Midden-Oosten. Bovendien lijkt er rond 2500 voor Christus in elk geval in Duitsland een scherpe bevolkingsomslag te hebben plaatsgevonden die onderzoekers niet goed kunnen plaatsen. 'Er gebeurde iets groots, en we zijn nu op zoek naar wat het was', aldus de Australische geneticus Alan Cooper.


Een en ander blijkt uit een groot internationaal onderzoek naar genetisch materiaal uit de bij opgravingen aan het licht gekomen botten van 39 prehistorische mensen. De beenderen bestrijken een periode van zo'n vijfduizend jaar, van de vroegste landbouw tot de komst van de Romeinen, en omvatten meerdere genetische 'families' (haplogroepen). 'Het is voor het eerst dat we zo'n grote dwarsdoorsnede door de tijd maken', zegt aan de telefoon geneticus Wolfgang Haak van de universiteit van Adelaide.


De gegevens, dinsdag beschreven in Nature Communications, laten zien hoe na de laatste ijstijd zich in Europa een nieuwe 'haplogroep' aandiende, vermoedelijk van de vroegste landbouwers. In de duizenden jaren die volgden, vermengde die groep meer en meer met andere haplogroepen, totdat de menging zo'n 4.500 jaar geleden in stroomversnelling raakte, met de verspreiding van de klokbekercultuur vanaf het huidige Spaanse schiereiland over Europa.


'Het is een grappig en kleurrijk patroon', zegt Haak. 'De meeste mensen vergeten nog wel eens dat er ook vóór het Romeinse Rijk ook van alles moet zijn gebeurd.' Zo meent Haak sporen te zien van wat de Britse archeoloog Andrew Sherratt aanduidde als de 'secundaire productenrevolutie': een fase waarin men de eerste, simpele landbouw verrijkte met ploegen, melkproducten, wol, paarden en andere moderniteiten.


Niet dat de eerste landbouwers onder de voet werden gelopen: 'Het was een langzaam, voortdurend proces, niet een volk dat opeens verhuist. We hebben het hier over een periode die drie, vier keer zo lang was als de gehele jaartelling van de Romeinse tijd tot vandaag.'


De onderzoekers erkennen dat de onderzochte hoeveelheid botten klein is, maar het is nog maar een begin, denkt Haak: 'We zijn nu met vervolgonderzoek bezig van zo'n 360 individuen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden