Nieuws Europese Unie

Europese lidstaten mogen Poolse uitleveringsverzoeken weigeren

De lidstaten van de Europese Unie hoeven niet te voldoen aan uitleveringsverzoeken van Polen als zij twijfelen aan de onafhankelijkheid van de rechtspraak in dat land. Dat heeft het Europees Hof van Justitie woensdag bepaald op verzoek van een Ierse rechter.

Een anti-overheids-protest voor het gebouw van de Poolse Senaat in Warschau. Foto REUTERS

De rechter weigerde in maart een Pool uit te leveren die in zijn eigen land verdacht wordt van drugshandel. De Ierse rechter sprak van ‘fundamentele tekortkomingen’ in het Poolse rechtssysteem en vroeg het hof in Luxemburg om een uitspraak.

Dat oordeelt nu dat rechters in EU-lidstaten Poolse uitleveringsverzoeken mogen weigeren, als zij denken dat er ‘een reëel risico’ bestaat dat iemand geen eerlijk proces krijgt. Daarbij kunnen zij zich mede baseren op de ‘bijzonder relevante’ bevindingen van de Europese Commissie dat de Poolse regering bezig is de rechterlijke macht onder politieke controle te brengen. Maar een algemene verwijzing naar gebreken in het rechtssysteem is niet voldoende, de rechters moeten ook precies aangeven waarom juist de verdachte in kwestie dit gevaar loopt.

Met deze uitspraak van hof dreigt zich een nieuw front te openen in de uitputtingsslag die al tweeënhalf jaar gaande is tussen de Europese instellingen en Polen. Tot dusver speelde de strijd zich af op politiek niveau. Nu mengen zich mogelijk ook rechters daarin.

Artikel 7-procedure

Het draait allemaal om de justitiële hervormingen die de rechts-nationalistische PiS-regering van Polen aan het uitvoeren is, sinds zij eind 2015 aan de macht kwam. De Europese Commissie, een groot aantal lidstaten en vele Europarlementariërs menen dat de onafhankelijkheid van de rechtspraak wordt bedreigd. Pogingen om met zachte druk de Polen op andere gedachten te brengen, bleven zonder resultaat. Reden waarom Europees Commissaris Frans Timmermans vorig jaar december een begin maakte met de zogeheten Artikel 7-procedure. Deze kan leiden tot het intrekken van het Poolse stemrecht in de EU, wegens schending van de democratische waarden.

Begin dit jaar leek er sprake van enige toenadering, maar inmiddels is de sfeer tussen Warschau en Brussel weer verzuurd. Niemand weet hoe de confrontatie gaat aflopen. Tot het schrappen van het Poolse stemrecht zal het waarschijnlijk nooit komen, want daarbij is de instemming van alle EU-lidstaten nodig en Hongarije heeft al gezegd dan zijn veto te zullen gebruiken. De Artikel 7-procedure zou zelfs al eerder kunnen doodlopen. Want om ermee door te gaan, is op een gegeven moment een meerderheid van viervijfde van de lidstaten nodig, en ook dat zou wel eens te veel gevraagd kunnen zijn.

Een andere mogelijkheid is dat het ontvangen van EU-subsidies wordt gekoppeld aan een goed functionerende rechtsstaat. Dat zou grootontvanger Polen behoorlijk pijn kunnen doen, maar het voorstel dat de Europese Commissie hierover heeft ingediend, heeft eveneens nog een lange weg te gaan.

Het Europese Hof van Justitie heeft nu de mogelijkheid geopend dat rechtbanken in andere lidstaten stelling nemen tegen Polen, mochten zij vinden dat de rechterlijke onafhankelijkheid er niet is gegarandeerd. Timmermans zei een jaar geleden al dat dit een probleem kan zijn voor iedere Europeaan die met Polen te maken krijgt. Niet alleen rechters die uitleveringsverzoeken moeten beoordelen, maar ook zij die er zaken doen of er op bezoek zijn. ‘Iedereen die betrokken raakt bij een rechtszaak wil niet hoeven te denken of deze rechter misschien een belletje van een minister krijgt die hem of haar zegt wat te doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.