Europese droom blijft een droom

ARME Javier Solana. De Spanjaard met de ambitie Europa's superminister van Buitenlandse Zaken te zijn, moet zich deze dagen buitengewoon ongelukkig voelen....

Solana en andere Europese functionarissen hebben er nog geen antwoord op. Gisteren probeerden zij achter de schermen de tegenstellingen te verdoezelen. Officieel heette het via hun woordvoerders slechts dat er 'geen verschil is tussen de brief van de acht en het standpunt dat de Europese ministers van Buitenlandse Zaken maandag innamen'.

Dat kan zijn. Want de tekst die de EU maandag overeen kwam, blinkt uit in vaagheid. Hij hangt aan elkaar van algemeenheden, om te vermijden dat meteen duidelijk zou worden hoe ver de meningen uit elkaar liggen. Maar de brief van de acht (Spanje, Italië, Groot-Brittannië, Portugal, Denemarken, Tsjechië, Hongarije en Polen) legt de pijnpunten bloot.

De vaststelling dat zij zich scharen achter president Bush terwijl de rest van Europa liever wat afstand houdt, is echter niet zo vreselijk interessant. Want het is geen nieuws dat er van een gemeenschappelijk Europees buitenlands beleid niets terechtkomt. Hier botsen nationale belangen en tradities knalhard op elkaar.

Interessanter is de vraag waarom premier Aznar, de initiatiefnemer, en zijn zeven kompanen dit moment hebben uitgekozen om de verdeeldheid aan het licht te brengen. Dat heeft veel te maken met de irritatie over het zelfbenoemde woordvoerderschap van Duitsland en Frankrijk in de kwestie Irak.

Hun onderonsje, vorige week, waarin ze verklaarden dat 'Europa' niets moet hebben van een oorlog, viel slecht in de kabinetten van de ondertekenaars. Want wie zijn Schröder en Chirac wel dat ze menen namens Europa te spreken? Veelzeggend is deze zinsnede uit de brief: 'Wij Europeanen hebben een relatie met de VS die de tand des tijds heeft doorstaan.' De briefschrijvers pretenderen kennelijk minstens zoveel 'namens Europa' te spreken als de Franse president en de Duitse kanselier.

Ook belangwekkend is de vraag wie er gelijk heeft. Als we afgaan op de opiniepeilingen, feitelijk de enige beschikbare graadmeter, lijkt het erop dat de landen die een diplomatieke oplossing voorstaan de steun genieten van de Europese bevolking. Er is bar weinig enthousiasme voor de oorlogsdrang van president Bush.

De brief toont ook aan dat de tweedeling die de Amerikaanse minister Rumsfeld vorige week maakte tussen het 'oude' Europa (Frankrijk en Duitsland) en het 'nieuwe' (de Oost-Europese kandidaatlanden) feitelijk onzin is. Voor- en tegenstanders van de oorlog zijn zowel in Oost als West te vinden.

De episode maakt in ieder geval duidelijk dat de droom van het gemeenschappelijk Europese buitenlandse beleid voorlopig niet meer is dan dat: een droom. Zelfs de huidige voorzitter van de Europese Unie, Griekenland, werd niet ingeseind. Tot groot chagrijn van Athene moest de Griekse premier Simitis een krant kopen om te weten te komen hoe een groot deel van de Unie denkt over het belangrijkste buitenlands-politieke onderwerp van het moment.

'Buitengewoon treurig', noemt de Belgische politicoloog Rik Coolsaet de machteloosheid. Europa is de enige groep landen van betekenis die de Amerikaanse ambities nog enigszins in toom kan houden. Maar omdat de EU zich uit elkaar laat drijven, verwordt de Unie, en met haar de NAVO, tot een verlengstuk van het Amerikaans buitenlands beleid. Dat moet Solana treurig stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.