Europese Commissie presenteert bouwplannen voor eurozone en krijgt meteen felle kritiek

Wat zijn de hoofdpunten voor deze 'post-crisisarchitectuur'?

De Europese regeringsleiders beloofden het eendrachtig tijdens de crisis: als straks de zon weer schijnt, repareren we het eurodak. Inmiddels gaat economisch een stuk beter en slaat de verdeeldheid toe: lekt het dak echt wel zo erg? Wat moet er dan gerepareerd worden? Wanneer beginnen we? En bovenal: hoeveel mag de verbouwing kosten?

De bijeenkomst van de Europese Commissie in Brussel, op 6 december 2017. Van links naar rechts: Michel Barnier, Maros Sefcovic, Dimitris Avramopoulos en Pierre Moscovici. Foto epa

De voorstellen die de Europese Commissie woensdag presenteerden, bevatten een duidelijk bouwplan. Een nieuwe, post-crisisarchitectuur voor de eurozone, noemt ze het zelf. Er moet een Europees Monetair Fonds (EMF) komen, een Europese superminister voor Economie en Financiën, een nieuw 'schokfonds' voor landen met acute economische problemen en extra geld om de zes niet-eurolanden te verleiden hun eigen munt op te geven (zie kader). 'Hét pakket', zei Commissaris Moscovici (Economische en Financiële Zaken) met gepaste trots. De Duitse Commissaris Oettinger (Begroting) naaste hem, knikte instemmend: het klonk naar Das Auto, de slogan van Volkswagen.

Hoewel verre van af - de Commissie komt pas volgend jaar met een raming van het benodigde budget - stuitten de voorstellen onmiddellijk op felle kritiek in het Europees Parlement. 'Kabbelende ideetjes', 'onvoldoende' en 'ontoereikend' volgens links, een 'slecht plan' en 'te vergaand' volgens rechts. Eerder deze week bespraken de Europese ministers van Financiën de ideeën. 'We staan nog ver uit elkaar', concludeerde Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem.

'Achterstallig onderhoud'

Het meeste enthousiasme voor de Commissieplannen zit - niet onverwacht - in het zuiden. De Franse president Macron heeft zich opgeworpen als dé Europese pleitbezorger maar hij weet zich gesteund door Italië, Portugal, Griekenland en Cyprus. Het was Macron die eerder wel een bedrag plakte op het op te richten schokfonds: 2 keer het huidige EU-budget, ofwel 280 miljard euro. Deze landen grijpen de verbouwing van de eurozone aan als middel naar verdere Europese integratie.

Daartegenover staan de noordelijke landen met Nederland in de voorhoede. Het kabinet voelt bitter weinig voor hetgeen de Commissie op tafel heeft gelegd. Premier Rutte keek alsof hij water zag branden toen hij vorige maand tijdens de Sociale Top in Göteborg gevraagd werd naar de noodzaak van een Europees schokfonds. Rutte ziet helemaal geen 'grote schokken' in Europa, wel 'veel achterstallig onderhoud', zoals in Griekenland voor de crisis daar losbarstte. 'Wij hebben zelf hervormd in Nederland, op eigen kosten. Laat de rest dat ook gewoon doen.'

In een brief aan de Tweede Kamer formuleren de ministers Hoekstra (Financiën) en Zijlstra (Buitenlandse Zaken) het iets netter: bij een dergelijk fonds moeten 'serieuze kanttekeningen' worden geplaatst. Ook de superminister ('onduidelijk wat een dergelijke ministerspost inhoudt') en het ombouwen van het bestaande Europese noodfonds tot een EMF, leiden niet tot ovationeel applaus in de Trêveszaal.

Wie straks wint in Europa - Noord of Zuid - hangt af van Duitsland, zoals wel vaker. Zo lang in Berlijn geen regering zit, valt er geen besluit. De verwachtingen van de speciale eurotop van de regeringsleiders, volgende week, zijn dan ook niet hooggespannen. EU-president Tusk overweegt de leiders te vragen welke van de voorstellen überhaupt uitgewerkt moeten worden. Zonder acute crisis 'is de politieke wil verzwakt om nog voortgang te maken', concludeert Tusk in zijn nog vertrouwelijke ontwerpuitnodiging aan de leiders.

Voor Nederland is een grote coalitie van CDU en SPD in Duitsland zorgwekkend. SPD-leider Schulz is zeer gecharmeerd van het discours van Macron en de SPD heeft de sleutel tot de coalitie in handen. Als Duitsland de 'zuidelijke' kant kiest in de eurodiscussie, moet Rutte zijn knopen tellen. Hij heeft eerder laten zien dat goed te kunnen. Nederland wilde geen extra geld voor Turkije en geen versnelling van de toetredingsonderhandelingen met Ankara maar leverde dat in 2016 in toen het een vergaand migratie-akkoord kon sluiten.

De grote wens van Nederland in de eurodiscussie is de introductie van een mechanisme dat landen dwingt hun staatsschuld te saneren (ten koste van beleggers) vóór ze Europese noodhulp kunnen krijgen. Daarvoor is de Europese 'superminister' wisselgeld.

Hoofdpunten voorstel 'verdieping eurozone' Europese Commissie

Europees Monetair Fonds
Het huidige noodfonds wordt uitgebouwd tot een Europees Monetair Fonds (EMF). Dat verstrekt straks niet alleen noodleningen aan landen die anders failliet gaan, het werkt ook mee aan de daaraan gekoppelde saneringsprogramma's. Het EMF wordt een EU-instituut en moet verantwoording afleggen aan het Europees Parlement. De lidstaten blijven de baas in het EMF maar besluiten over noodleningen vergen geen unanimiteit meer. De Commissie verwacht dat dit tot snellere besluiten leidt, nodig bij acute crises. Het EMF fungeert ook als vangnet voor het faillissementsfonds van de Europese banken als dat tekort schiet om een bank ordelijk te liquideren. Volgens de Commissie is er geen nieuw geld nodig voor het EMF, het bestaande noodfonds heeft nog genoeg in kas.

Schokfonds
Een nieuw 'stabiliteitsfonds' moet landen helpen die getroffen worden door grote economische of andere (natuur, politiek) schokken. Wat groot is, wordt pas volgend jaar ingevuld, net als de omvang van het fonds. Commissaris Oettinger (Begroting) zei dat het EU-budget niet zal verdrievoudigen. Het nieuwe fonds moet met leningen en giften de investeringen in het getroffen land op peil houden en daarmee voorkomen dat het afglijdt naar de afgrond en bij het EMF aanklopt voor een veel grotere lening. Het EMF gaat het schokfonds mogelijk wel beheren.

Europese minister van Economie en Financiën
De Europese minister van Economie en Financiën wordt een spin in het euroweb. De 'superminister' is zowel vicevoorzitter van de Europese Commissie, voorzitter van de Eurogroep als voorzitter van de raad van bestuur van het EMF. Volgens de Commissie komt dit de eenheid van beleid ten goede. De Europese minister wordt geacht beleidsvoorstellen voor de hele eurozone te doen.

Meer over