Europese Asielministers zouden met oplossing asielbeleid komen, maar geven het op

De Europese Asielministers zouden een oplossing bedenken voor het falende EU-asielbeleid. Maar vandaag geven ze het op. Waar ging het mis?

Migranten en vluchtelingen krijgen reddingsvesten van een Maltese NGO en het Italiaanse Rode Kruis.Beeld afp

De uitdrukkelijke opdracht van de Europese regeringsleiders ten spijt bereiken de EU-landen vandaag geen akkoord over Brusselse asielquota. Alle pogingen tot een compromis te komen liepen afgelopen zes maanden stuk op verzet van Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije (niemand opnemen) en Griekenland en Italië (iedereen spreiden). 'De loopgraven zijn alleen maar dieper geworden', concludeert een betrokken diplomaat.

De frustratie zit hoog bij Europees commissaris Avramopoulos (Migratie). 'De EU gaat niet ten onder aan financiële crises maar aan dit soort politieke onwil', beet hij vorige maand de Justitie- en Asielministers toe. De Zweedse minister Johansson beaamde tijdens diezelfde bijeenkomst dat op deze manier 'het einde van Schengen (vrij reizen, mp) nabij is'. De gebruikelijke conclusies van de vergadering bleven uit: de bewindslieden waren het te oneens over hoe oneens ze het waren.

Vandaag in Luxemburg leggen de ministers de hete aardappel weer terug op het bordje van hun leiders. Die moeten tijdens hun reguliere zomertop in juni maar aangeven hoe de patstelling te doorbreken. Ofwel: wie moet bewegen. De kans dat premier Rutte en zijn EU-collega's daarin slagen, wordt klein geacht. De politieke gevoeligheid van migratie is enorm, ook in Nederland, waar het asielbeleid de kabinetsformatie ophoudt. Ondertussen zijn er afgelopen vijf maanden ruim 60 duizend migranten in Italië aangekomen, waarmee het afstevent op een nieuw record dit jaar.

Strafprocedure

Dat het Europese asielbeleid op de schop moet, is voor de meeste EU-landen geen vraag meer. Het 'crisisjaar' 2015, toen zo'n 1 miljoen migranten vooral via Griekenland naar (vooral) Duitsland kwamen, maakte duidelijk dat de huidige Europese regel dat het eerste land waar de migrant asiel aanvraagt verantwoordelijk is en blijft voor de afhandeling en opvang, niet werkt bij een massale toestroom.

De EU reageerde in september 2015 met een noodmaatregel: tijdelijke, verplichte Europese asielquota om Griekenland en Italië te ontlasten. Het verzet van Oost-Europese landen werd weggestemd, met alle gevolgen van dien. Mede door hun obstructie is de noodmaatregel grotendeels een fiasco geworden. Van de ruim 98 duizend te spreiden migranten hebben er bijna twee jaar later pas 20.327 een nieuw onderdak gevonden. De Commissie is zo ontevreden dat ze naar verwachting volgende week een strafprocedure begint tegen de grootste weigeraars: Polen, Hongarije en Tsjechië.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Het was geen verrassing dat het voorstel dat de Commissie nadien lanceerde (mei 2016) voor een permanent crisissysteem - automatische spreiding van migranten als een lidstaat bijna bezwijkt onder de instroom - in dezelfde politieke loopgraven belandde. Vandaar de conclusie van de ministers vandaag dat consensus nog ver weg is.

Niet dat het Maltese EU-voorzitterschap (fervent voorstander van een permanent noodventiel) afgelopen zes maanden heeft stilgezeten, integendeel. Om de discussie vlot te trekken kwam Malta met een zeer gedetailleerde uitwerking van het principe van de 'effectieve solidariteit' (lees: de asielquota): een drietrapsraket voor de lancering ervan, een sleutel voor de verdeling; een afkoopsom (60 duizend per geweigerde migrant) en andere vormen van vervangende solidariteit (grenswachters, kachels, tenten). Het leidde enkel tot slepende discussies en oplopende irritatie.

Dezelfde kernvragen

Vervolgens gooiden de Maltezers het met een nieuw non-paper over de principiële boeg: wie zou er überhaupt in aanmerking moeten komen voor asiel en spreiding in Europa? Ook hierop kwam geen eenduidig antwoord. Italië en Griekenland bepleitten spreiding van kansrijke én kansloze asielzoekers, andere lidstaten wilden de kanslozen (geen recht op verblijfsvergunning) juist zo snel mogelijk terugsturen. 'Ik ga jouw Nigerianen niet herplaatsen', waarschuwde de Belgische staatssecretaris voor Asiel Francken zijn Italiaanse collega.

Ondanks alle beleefde dankwoorden voor Malta vandaag - vanaf 1 juli neemt Estland het EU-voorzitterschap over - erkennen Maltese diplomaten dat ze weinig verder zijn gekomen met de kernvragen: moet er een herverdelingsmechanisme komen? Wanneer wordt dat geactiveerd? Door wie? En is de deelname verplicht of vrijwillig?

Gevraagd naar hoe Estland de asielkwestie wil loswrikken, luidt het antwoord uit Tallinn: 'Heeft u misschien een goede suggestie?' EU-ambtenaren richten hun hoop op een Duits-Frans initiatief na de Duitse verkiezingen in september. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken De Maizière dreigt de Oost-Europese landen al enige tijd met vermindering van hun EU-subsidies als ze blijven weigeren asielzoekers op te nemen. Voor de langere termijn ziet hij de opvang van migranten buiten Europa als duurzaam Europees asielbeleid, ruwweg waar CDA en VVD in de formatie op aansturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden