Europese ambities, maar vooral nationale besognes

De kandidaten voor het Europees Parlement prijzen ijverig hun ideeën over Europa aan, maar in de meeste landen hebben de verkiezingscampagnes overwegend de inslag van een nationale krachtmeting gekregen....

Merkel is overal, maar doet niet mee
Daniel Cohn-Bendit, gepresenteerd als der grüne Eurofighter, heeft nog zo gemaand dat het in deze campagne eindelijk eens over Europa moet gaan.

'Het is absurd de verkiezingen te presenteren als een afstraffing van de rood-groene regering', zegt de europarlementariër van de Franse Groenen, die dit keer lijsttrekker is voor de Duitse Groenen en zo de Europese gedachte als geen ander belichaamt. 'Dat is kiezersbedrog, want het gaat niet om de landelijke politiek.'

Maar de oppositie luistert niet. Door heel Duitsland hangen affiches met in reusachtige afmetingen het ge-airbrushte gezicht van CDU-leider Angela Merkel.

Die is geen kandidaat voor het Europees Parlement. Maar ze wil wel bondskanselier worden in 2006, en de Europese verkiezingen zijn een goede oefenwedstrijd. De post-communistische PDS maakt het nog bonter en protesteert op haar affiches tegen de omstreden eigen bijdrage in dokterspraktijken.

Volgens experts is dit een van de redenen dat de Duitsers maar moeilijk te overtuigen zijn van het belang van de verkiezingen voor Europa. Volgens een peiling wil slechts 42 procent naar de stembus gaan op 13 juni. Dat zou een diepterecord betekenen.

'Heb je nog een opa, stuur hem naar Europa' was altijd al een populaire leus in Duitsland. En als de europarlementariërs al eens in de krant komen, is het in de Bild-Zeitung, die de volkswoede mobiliseert tegen hun privileges.

Om het tij te keren heeft een van de Groenen-leiders de partijen voorgesteld om in de media meer over de Europese aspecten van de verkiezingen te spreken. Maar de oppositiepartijen reageerden afwijzend.

Veel te mooi is de kans om nog eens te demonstreren hoe impopulair de regering van bondskanselier Schröder is. In de peilingen staat de SPD op 27 procent, tegenover 49 voor de CDU. Zij zet in op het populaire verzet tegen de Irak-oorlog, Schröders enige pluspunt. Friedensmacht, prijzen de posters Europa aan. Maar de kiezers lijken zich meer zorgen te maken over de aanhoudende massawerkloosheid.

Tory-leider deelt in malaise van Blair
Driekwart van de Britten kan donderdag zijn ongenoegen over de oorlog tegen Irak via de stembus kenbaar maken. Een kwart zal dat via de brievenbus moeten doen.

Volgens de laatste opiniepeilingen zal Tony Blairs Labourpartij slechts 24 procent van de stemmen halen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Schrale troost voor de premier is dat de uitslag ook teleurstellend lijkt uit te gaan pakken voor de Conservatieven. De Tories kunnen rekenen op 29 procent, een verlies van 5 procent ten opzichte van de Europese verkiezingen van 1999. De Conservatieven zouden aanzienlijk hoger moeten scoren om enig uitzicht te hebben op een overwinning tijdens de Lagerhuisverkiezingen van volgend jaar, waarbij de opkomst drie keer waarschijnlijk zo hoog zal zijn.

De nieuwe Tory-leider Michael Howard, die aanvankelijk de media en het electoraat bekoorde door Blair in het debat een aantal malen het vuur na aan de schenen te leggen, blijkt al weer een deel van zijn glans te hebben verloren. Daarnaast hebben de Conservatieven last van de UK Independence Party (UKIP), een radicale partij die helemaal uit de Europese Unie wil stappen. Deze week nog presenteerde zij berekeningen waaruit blijkt dat het land daarmee dertig miljard euro kan besparen.

De met talrijke prominenten en Conservatieve overlopers aan de weg timmerende UKIP zit op ruim 10 procent van de stemmen en kan volgens sommige opiniepeilingen zelfs op 18 procent uitkomen.

De Liberaal-Democraten – nu nog de derde politieke stroming van het land – lijken niet echt te kunnen profiteren van hun verzet tegen de oorlog in Irak. De huidige leider Charles Kennedy heeft onvoldoende charisma en kampt daarnaast met gezondheidsproblemen.

De Europese verkiezingen vallen door de lage opkomst bijna altijd slecht uit voor Labour. Vier jaar geleden kwam nog geen kwart van de kiezers naar de stembus. De Labour-regering heeft getracht de opkomst te vergroten door een experiment met stemmen per post. Vijftien miljoen Britten, vooral in het noorden en oosten van het land, zullen hun stem in de brievenbus moeten stoppen. Maar tot nu toe is het enthousiasme voor de Europese verkiezingen daardoor niet vergroot.

Uit de opkomst van de UKIP blijkt dat de aversie tegen Europa in de afgelopen vier jaar in Groot-Brittannië verder is toegenomen. Blair heeft daarom Europa veiligheidshalve tot non-issue gebombardeerd, onder meer door een referendum over de Europese grondwet aan te kondigen.

Labour beperkt zich in de campagne tot het gooien van modder naar Tory-leider Howard, terwijl de Conservatieven het 'falende binnenlandse beleid' van de regering aan de kaak stellen.

Toch spreekt iedereen over super-donderdag. Want naast de Europese verkiezingen vinden er lokale verkiezingen plaats, waaronder die voor een nieuwe burgemeester van Londen.

Lot Raffarin hangt aan zijden draadje
Overleeft premier Jean-Pierre Raffarin de Europese verkiezingen? Die vraag houdt politiek Parijs nog het meest bezig, nu de uitslag volgens alle peilingen vrijwel vaststaat: de regeringspartij UMP krijgt er van de kiezers van langs, terwijl links Frankrijk ook bij de te verwachten lage opkomst op een overwinning afkoerst.

Die uitkomst betekent een herhaling van zetten ten opzichte van de regionale verkiezingen in maart, toen alle regio's, uitgezonderd de Elzas, in handen van links vielen.

Na die desastreuze uitslag voelde president Chirac zich gedwongen de regering flink op te schudden: diverse ministers verdwenen en velen kregen een andere post. Maar tegen de algemene verwachting in mocht Raffarin aanblijven. Daags na die verrassende beslissing begon het gerucht te circuleren dat Chirac het nog twee maanden, tot de Europese verkiezingen, met zijn premier wilde aanzien.

Nu die periode er vrijwel opzit en een nieuwe nederlaag zich aftekent, moet de president wel concluderen dat er geen verbetering is opgetreden. De regering biedt nog dezelfde aanblik: een premier die machteloos blijft roepen dat hij de baas is, maar nauwelijks vertrouwen van de bevolking geniet en ook in eigen UMP-kring op steeds minder steun kan rekenen. Hij wordt bijgestaan door een groep tamelijk kleurloze ministers, die er maar niet in slagen de mediaaandacht van hun collega Nicolas Sarkozy af te leiden. Die leek bij de herschikking in maart met de post van minister van Financiën en Economische Zaken een uiterst lastig karwei van Chirac te hebben gekregen, maar vooralsnog blijft Sarkozy uitstekend overeind.

Deze veruit populairste minister zou de ideale opvolger van Raffarin zijn, ware het niet dat Chirac er niet aan moet denken zijn rivaal voor de presidentsverkiezingenvan 2007 zo dicht bij zich te hebben. Die afkeer kan voorlopig de redding van Raffarin zijn, ook al omdat er zich geen duidelijke andere kandidaat-premiers aandienen.

Europa is oefenveld voor partijen Italië
Rome hangt vol met affiches die de aandacht vestigen op de Europese verkiezingen en iedere nacht worden er nieuwe lagen veelkleurig bedrukt papier op de oude aangebracht. Ze roepen op te gaan stemmen, doen in enkele kreten uit de doeken waarom, op wie en waarom op wie, en ze kondigen partijbijeenkomsten aan.

Bijna iedere avond zijn er wel enkele van dergelijke verkiezingsbijeenkomsten. Die avonden worden druk bezocht en zijn een feest voor wie van pittige discussies houdt. De Europese verkiezingen léven in Rome, en dat is in de rest van Italië niet anders. De verwachting is dat komend weekeinde driekwart van de stemgerechtigden ook metterdaad zijn stem zal uitbrengen.

Hoe dat komt? Doordat de Europese verkiezingen in Italië voor alles een landelijke peiling zijn voor het politieke klimaat in het land, een momentopname die het startschot zal zijn voor de landelijke verkiezingen over twee jaar.

Links Italië heeft nu al aangekondigd te zijner tijd eenparig achter Romano Prodi te zullen gaan staan – en Prodi is, als voorzitter van de Europese Commissie, niet alleen Europa in persoon, maar vooral ook het alternatief voor huidig minister-president Silvio Berlusconi. In geen ander Europees land hebben de Europese verkiezingen daarom zo'n belangrijke binnenlandse betekenis.

Regerend rechts lijkt op voorhand al in de verdediging te zijn gedrongen. Vooral de Nationale Alliantie van vice-premier Gianfranco Fini en Forza Italia van Berlusconi gebruiken de verkiezingen om breed uit te meten wat ze voor Italië hebben gedaan. Verliezen ze ditmaal, dan hebben ze nog twintig maanden om de schade te herstellen.

Polen zijn Europa na vijf weken al zat
Polen is nog maar vijf weken lid van de Europese Unie en het anti-Europa-sentiment speelt er al danig op. Onverschilligheid en wantrouwen jegens de EU zullen de uitslag van de verkiezingen grotendeels bepalen. De kans is aanzienlijk dat Polen straks het land wordt met het omvangrijkste contingent eurosceptici in Brussel en Straatsburg.

Opiniepeilingen geven aan dat de partij van de links-populistische politicus Andrej Lepper veel, zo niet de meeste aan Polen toegewezen zetels in het Europees Parlement zal veroveren. Lepper beloofde de kiezers dat hij zal aandringen op heronderhandelingen over de voorwaarden voor Polens toetreding tot de Unie. Hij speelt in op de angst bij kiezers dat Polen wordt leeggezogen door bedrijven en zakenlieden uit andere EU-landen. De Poolse landbouw en industrie moeten volgens hem meer profiteren van de toetreding dan nu gebeurt.

Veel Polen voelen zich met het EU-lidmaatschap bedrogen. Ze krijgen nauwelijks toegang tot de arbeidsmarkten van de andere lidstaten en de inkomsten uit de Europese steunfondsen vallen tegen. Het zijn redenen om op een eurosceptische partij te stemmen of bij de stembus weg te blijven. De opkomst bij de verkiezingen zal naar verwachting laag zijn.

Electorale apathie en weerzin worden versterkt door een slepende crisis in de nationale politiek. Daartoe gedwongen door een corruptieschandaal nam premier Leszek Miller ontslag op 1 mei, de dag dat zijn land toetrad tot de Unie. Zijn opvolger Marek Belka verloor vervolgens een vertrouwensstemming in het parlement en dreigt ook bij een tweede ronde het onderspit te delven. In dat geval worden in augustus vervroegde verkiezingen uitgeschreven. De Poolse kiezer geeft zondag alvast een indicatie hoe eurosceptisch een nieuwe regering in Warschau zal worden.

Coryfeeën genoeg in campagne België
Anders dan in Nederland zijn de Belgische Europa-lijsttrekkers overbekend. Premier Guy Verhofstadt voert de Vlaams-liberale VLD aan, vice-premier Louis Michel de Waals-liberale Mouvement Réformateur (MR), partijvoorzitter Elio di Rupo de Parti Socialiste (PS) en voorzitter Joëlle Milquet haar CdH, de Franstalige christen-democraten.

Maar de Europese verkiezingen worden overschaduwd door de Waalse, Vlaamse en Brusselse verkiezingen op dezelfde dag. En nog beroerder: de kopstukken laten straks hun Europese zetel bezetten door een vervanger.

Alleen oud-premier Jean-Luc Dehaene van de Vlaamse christen-democraten (CD en V) gaat echt naar Straatsburg. Zijn partij staat op ruime voorsprong, gevolgd door de socialisten (SP.A) en de liberalen (VLD). In Wallonië daarentegen zijn de christendemocraten van CdH nog kleiner dan het groene Ecolo. Daar staat de socialistische PS dik voor op de liberale MR.

Door de dubbele verkiezingen gaan ook de discussies vooral over regionale en nationale thema's. Over Europa zijn de partijen het veel meer eens dan in Nederland: ze zijn uitgesproken pro-Europees federalistisch. Alleen het Vlaams Blok wil een 'confederale' EU, een Europa van de natiestaten, liefst met een onafhankelijk Vlaanderen.

De socialisten stellen zich het meest kritisch op. Zij vinden de EU onvoldoende sociaal. Di Rupo vaart uit tegen het 'ultraliberale waanbeeld dat nogal wat Europese leiders hun zin voor redelijkheid doet verliezen'. Volgens hem dreigt in Europa de sociale bescherming te worden verruild voor 'de heerschappij van de onzekerheid'. De socialisten aan de overkant van de taalgrens spreken vergelijkbare taal. SP.A-lijsttrekker Mia de Vits dreigt dat haar partij de Europese grondwet zal afkeuren als sociale paragrafen uit de concepttekst wegvallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden