'Europees verdrag gebiedt Italië Öcalan te berechten'

Het is 'absurd' dat Duitsland niet vraagt om uitlevering van Abdullah Öcalan, zegt de Antwerpse hoogleraar C. van den Wyngaert....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

AMSTERDAM

Italië is juridisch verplicht PKK-leider Öcalan voor de rechter te brengen. Die verplichting komt voort uit het Europese Verdrag over Bestrijding van Terrorisme uit 1977. Daarin regelen de lidstaten van de Raad van Europa de uitlevering van personen die van terrorisme worden verdacht.

Volgens artikel 7 moet een staat op wiens grondgebied zo'n persoon wordt aangetroffen, en hem vervolgens niet uitlevert, de zaak 'zonder welke uitzondering dan ook en zonder onnodig uitstel' aan de eigen juridische instanties overdragen voor vervolging. Ofwel: Italië moet Öcalan niet naar Rusland terugsturen, maar voor de rechter brengen.

De Antwerpse hoogleraar internationaal strafrecht C. van den Wyngaert, die een boek schreef over uitwijzing, stelt tot haar teleurstelling vast dat de politiek in de zaak-Öcalan door de juridische procedures en overwegingen heenroeit.

Het zijn volgens haar echter vooral de Duitsers die zich daaraan schuldig maken. Zij wijst erop dat Duitsland de kwestie in de wereld heeft gebracht door een internationaal aanhoudingsverzoek te doen uitgaan.

'Er is een hechte Europese samenwerking op gerechtelijk gebied. Zo'n verzoek komt in de Schengen-computer, zodat de gezochte in een ander land automatisch wordt aangehouden. Maar op het moment dat dat inderdaad gebeurt, besluit de regering-Schröder dat ze Öcalan helemaal niet wil hebben. Dat is absurd.'

Politiek en justitie gaan hier verschillende wegen, zegt Van den Wyngaert. Of beter: de politici frustreren het werk van justitie. 'De rechters willen gewoon hun onderzoek tot een goed einde brengen.'

Zij wijst erop dat in de zaak-Pinochet tot nu wél de balans is doorgeslagen naar de kant van het recht. De Spaanse rechter Garzon heeft zijn gang kunnen gaan ('premier Aznar heeft hem geen stok tussen de wielen gestoken'), en ook in Groot-Brittannië gaf het recht vooralsnog de doorslag. Uiteraard kan minister Straw op 11 december nog een politieke beslissing nemen.

Volgens Van den Wyngaert geldt voor de Britten ten aanzien van Pinochet overigens een zelfde soort verplichting. Als zij de ex-dictator niet uitleveren, zouden ze hem naar de letter van internationale verdragen zelf moeten berechten. Een groot aantal verdragen gaat uit van het principe: óf uitleveren, óf zelf vervolgen.

De hoogleraar zegt dat Duitsland al een keer eerder een Europees land op dezelfde wijze met een terrorist opscheepte. Voor Abu Daoud, een van de hoofdverdachten van de PLO-aanslag in 1972 op het Olympisch dorp in München, had de Duitse justitie een internationaal aanhoudingsverzoek uitgegeven. Maar toen de terrorist in Frankrijk werd betrapt en gearresteerd, weigerde Bonn uitlevering te vragen, uit angst voor nieuw Palestijns geweld. Parijs ontdeed zich van de gloeiende briket door Daoud snel op het vliegtuig naar Algerije te zetten.

Terrorisme als zodanig is overigens in het internationaal recht geen strafbaar feit - anders dan de misdrijven waarvan Pinochet wordt verdacht. Daarvoor wordt het gezien als een te ruim begrip. Wel zijn er verdragen over specifieke vormen van internationaal terrorisme, zoals zeepiraterij en vliegtuigkaping.

Het idee om voor Öcalan in Nederland een speciaal tribunaal te maken, vindt Van den Wyngaert bespottelijk. Zulke voorstellen zijn volgens haar afkomstig van politici die pogen het eigen blazoen schoon te poetsen. Verwijzingen naar het Internationaal Strafhof zijn al helemaal onzin. Het duurt nog jaren voor het bestaat, en het gaat niet met terugwerkende kracht bestraffen.

'Maar er kan natuurlijk wel bij verdrag tussen landen een ad hoc-rechtbank worden ingesteld, zoals bij Lockerbie is voorgesteld. Dat moeten Duitsland, Italië en Nederland dan onderling regelen. En de Turken zouden misschien ook moeten meedoen. Gezellig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden