Europees Hof veegt vloer aan met bewaarplicht data

De Europese bewaarplicht, de wet die het bewaren van communicatiegegevens voorschrijft, is volkomen ongeldig. Dat heeft het Europese Hof van Justitie vandaag geoordeeld. De uitspraak zet het gebruik van metadata op losse schroeven.

De opslag van metadata werd door de onthullingen van NSA-klokkenluider Edward Snowden nog discutabeler. Beeld reuters

Het Hof veegt in zijn arrest de vloer aan met de bewaarplicht. Het is een 'bijzonder ernstige inmenging in de fundamentele rechten op eerbiediging van het privéleven'. Het Hof erkent wel dat metadata kunnen helpen bij de strijd tegen criminaliteit, maar oordeelt dat het middel nu veel te zwaar wordt ingezet. Dit mede omdat 'iedereen, zonder enig onderscheid', doelwit wordt.

De opslag van die gegevens (wie met wie belt of mailt, en wanneer, en waar) staat al jaren ter discussie, maar werd door de onthullingen van NSA-klokkenluider Edward Snowden nog discutabeler.

De Europese richtlijn dient volgens het Hof 'met terugwerkende kracht' te worden vernietigd. Dat betekent dat hij juridisch nooit heeft bestaan. Volgens een woordvoerder van het Hof is zo'n harde uitspraak zeer uitzonderlijk. 'De afgelopen tien jaar is zoiets in elk geval niet gebeurd.'

'Vonnis bestuderen'
De nationale wetten (die op de Europese richtlijn zijn gebaseerd) lijken door de uitspraak van het Hof onhoudbaar te worden. Het ziet ernaar uit dat die in elk geval moeten worden aangepast en waarschijnlijk moeten worden afgezwakt. De Europese Commissie trekt de regels over het verplicht opslaan van telecomgegevens vooralsnog niet in. 'De EU zal het vonnis nauwkeurig bestuderen en de impact ervan analyseren', aldus de woordvoerder van Europees commissaris Cecilia Malmström (Binnenlandse zaken). Wellicht dat er daarna een nieuw wetsvoorstel komt.

Staatssecretaris Teeven (Justitie) zei tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer dat hij 'tempo gaat maken' bij de bestudering van het arrest. Binnen twee maanden komt het kabinet met een reactie. De bewindsman zag nu nog geen directe gevolgen voor het werk van de inlichtingendiensten. Wel moet Nederland er volgens Teeven op letten dat data op het grondgebied van de EU worden bewaard.

 
De Nederlandse wet rammelt aan alle kanten, als je naar dit arrest kijkt
Bits of Freedom

Nederlandse wet 'rammelt'
'De Nederlandse wet rammelt aan alle kanten, als je naar dit arrest kijkt', zegt een woordvoerder van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom. 'Elke strafzaak die op metadata is gebaseerd, wordt nu wankel.'

Het Hof noemde in zijn arrest ook nog andere bezwaren: mogelijk misbruik door de autoriteiten, ongefundeerde bewaartermijn, en de mogelijkheid dat de data buiten de Europese Unie worden opgeslagen (en daar kunnen worden afgetapt).

Justitie laat weten dat ze het arrest bestudeert. Kamerlid Gerard Schouw van D66 liet al weten dat zijn partij eist dat de bewaarplicht in Nederland wordt aangepast. Ook de PvdA pleit hiervoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden