nieuws

Europees geneesmiddelenbureau oordeelt positief over ‘klassiek’ vaccin Novavax

Eindelijk heeft Europa er ook een meer klassiek vaccin tegen corona bij. Het vaccin van Novavax, dat maandag werd goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau EMA, zal naar verwachting vooral twijfelaars over de streep trekken die de huidige vaccins te experimenteel vinden.

Maarten Keulemans
In een test op 30 duizend Amerikanen bleek het vaccin Novavax in elk geval voor meer dan 90 procent te beschermen tegen ziekte en – gedurende drie maanden – volledig tegen ernstige ziekte. Beeld AP
In een test op 30 duizend Amerikanen bleek het vaccin Novavax in elk geval voor meer dan 90 procent te beschermen tegen ziekte en – gedurende drie maanden – volledig tegen ernstige ziekte.Beeld AP

Het vaccin van Novavax is een eiwitvaccin, gebaseerd op stukjes synthetisch uitsteekseleiwit van het coronavirus die aaneen geplakt zitten tot nanoklontjes. Dat is een techniek die ook al decennia wordt gebruikt voor vaccins tegen onder meer hepatitis-B, kinkhoest en het baarmoederhalskankervirus HPV. Een van de veelgehoorde klachten onder vaccinweigeraars is dat ze de ‘mRNA-vaccins’ van Pfizer en Moderna en de ‘vectorvaccins’ van Janssen en AstraZeneca te vernieuwend vinden.

Het Novavax-vaccin kan dat bezwaar wegnemen, zegt ook voorzitter Ton de Boer van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). ‘We horen dat sommige mensen zich zorgen maken dat je bij de andere vaccins een stukje genetische code krijgt ingespoten, waarna je in je lichaam dit eiwit zelf aanmaakt. Bij dit vaccin wordt het eiwit in het lab gemaakt en geïnjecteerd in je spier.’

Het vaccin werkt ruwweg net zo goed als de inentingen van Pfizer en Moderna. In een test bij 30 duizend Amerikanen en 15 duizend Britten bleek het vaccin voor meer dan 90 procent te beschermen tegen ziekte en – gedurende drie maanden – volledig tegen ernstige ziekte. In de gevaccineerde groep Amerikanen kregen 14 personen corona en werd niemand ernstig ziek; bij een groep die ter controle een nepprik kreeg, werden 63 mensen ziek, van wie 4 ernstig.

Arme landen

Bejubeld wordt de prik van Novavax ook als het vaccin dat in armere landen uitkomst moet bieden. Het is makkelijk te maken, goedkoop en houdbaar in de koelkast: allemaal eigenschappen die het geschikt maken voor lage- en middeninkomenslanden in vooral Afrika. De alliantie voor vaccinverdeling Covax bestelde om die reden begin dit jaar al 1,1 miljard doses van het vaccin.

Europa heeft 200 miljoen doses van het vaccin besteld, waarvan een half miljoen voor de Nederlandse markt. Hoe het vaccin precies in Nederland te verkrijgen zal zijn, is nog onbekend: daarover zal eerst de Gezondheidsraad adviseren. Maar volgens hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede (UMCG) ligt het in de rede dat het vaccin op verzoek via de huisarts kan worden gegeven.

‘Dit vaccin is een goede toevoeging voor de Europese markt’, vindt ook Huckriede. ‘Je krijgt er wellicht mensen mee over de streep die geen vertrouwen hebben in de meer recente vaccinconcepten en die met een conventioneler vaccin beter uit de voeten kunnen.’ Huckriede wijst erop dat het vaccin waarschijnlijk ook is in te zetten als boosterprik. Wel is nog onbekend hoe het vaccin zich gedraagt tegen de omikronvariant die momenteel in opkomst is.

Lichte bijwerking

De bijwerkingen van het vaccin zijn licht en vergelijkbaar met andere coronavaccins. Bij de proeven kregen ongeveer acht op de tien mensen een zere arm, en zeven op de tien een grieperige reactie: hoofdpijn, vermoeidheid, spierpijn. Alle bijwerkingen trokken na een paar dagen weer weg. Bij een op de honderd zijn de bijwerkingen ernstig genoeg om een of meer dagen thuis te blijven.

Dat het vaccin nu pas op de markt komt, heeft vooral te maken met technische problemen waar de Amerikaanse fabrikant Novavax tegenaan zegt te zijn gelopen. Het bedrijf zou er maar niet in slagen om de juiste methode te vinden om de zuiverheid van zijn vaccin aan te tonen – een cruciale controlestap bij het productieproces.

Het verhaal van Novavax geldt als een van de wonderlijkste biotechnologische verhalen van de laatste tijden. ‘Novavax probeert een van de meest herculische prestaties in de geschiedenis van de industrie te bewerkstelligen’, in woorden van de vakwebsite Endpoints, ‘het schoppen van een onbekend, nauwelijks rendabel bedrijfje zonder goedgekeurde producten of productiefaciliteit tot een biotechbedrijf dat jaarlijks twee miljard doses kan uitspuwen van ’s werelds meest gezochte product.’

Insectencellen

Novavax was een noodlijdend bedrijfje dat net zijn fabriek had verkocht en nog nooit een vaccin had gemaakt, toen het begin 2020 zijn eiwitvaccin uitdokterde en zijn oude geldschieters verleidde om nog eenmaal in het bedrijf te investeren. Inmiddels wordt het vaccin geproduceerd bij onder meer Fujifilm in de VS, vaccinreus het Seruminstituut in India, en in fabrieken in Tsjechië en Kopenhagen.

De eiwitten zelf worden gekweekt in grote kweekvaten met insectencellen die de eiwitten maken. Het vaccin wordt vervolgens aangevuld met extract uit de Chileense boom Quillaia sapponaria, om het afweersysteem extra op te porren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden