Europees echec

De kunst van de politiek is om het ijzer te smeden terwijl het heet is, maar ook om geen doorbraak te willen forceren als de omstandigheden ongunstig zijn....

Aan dat laatste inzicht heeft het pijnlijk ontbroken op de Europese top, die vrijdagnacht eindigde in een totaal echec.

Al voordat de Franse en Nederlandse kiezers zich uitspraken over de Europese Grondwet, verliepen de onderhandelingen over de meerjarenbegroting van de Europese Unie met horten en stoten. De Europese Commissie had een aanzienlijke verhoging voorgesteld, die op grote bezwaren van de netto-betalers stuitte. Met de komst van tien nieuwe lidstaten was de verdeling van de verschillende Europese subsidies lastiger dan ooit.

Het Frans-Nederlandse 'nee' zette het overleg helemaal op scherp. De Nederlandse regering zag de uitslag als een aansporing geen water bij de wijn te doen en eiste een aanzienlijk lagere afdracht aan de Europese kas dan was voorzien in een compromisvoorstel van de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, de fungerend voorzitter van de Unie. Op zijn beurt legde president Jacques Chirac de verantwoordelijkheid voor een oplossing praktisch geheel bij Groot-Brittannië: de regering in Londen moest afstand doen van de rebate, de structurele kortingsregeling die Margaret Thatcher twintig jaar geleden bedong.

Hierdoor kregen de onderhandelingen het karakter van een regelrechte prestigeslag. De regeringsleiders hadden dan ook zo verstandig moeten zijn de vaststelling van de begroting uit te stellen, wat makkelijk had gekund, want deze gaat pas over anderhalf jaar in. In plaats daarvan hadden ze hun topberaad beter kunnen besteden aan een vrijmoedige gedachtewisseling over de vraag hoe het verder moet met het aan alle kanten rammelende Europese samenwerkingsproject.

Maar in een misplaatste poging te laten zien dat de Europese molen altijd wel weer verder maalt, ging EUvoorzitter Juncker tot het uiterste om een begrotingsakkoord uit het vuur te slepen. De tegenstellingen bleken echter te groot om binnen het bestek van het topberaad te kunnen worden overbrugd. Premier Tony Blair stelde zich op het niet onredelijke standpunt dat een afbouw van de rebate wel bespreekbaar is, maar alleen als ook de EU-landbouwuitgaven, waarvan een land als Frankrijk onevenredig profiteert, op de helling gaan. Maar Chirac, die in eigen land met de rug tegen de muur staat, wenste zich daaraan niet te committeren.

Na de afwijzing van de Grondwet in Frankrijk en Nederland is deze mislukte top een nieuwe slag voor de Europese integratie. De kloof tussen de EU en haar burgers ondermijnt nu ook de onderlinge cohesie.

De ernst van de malaise mag niet worden onderschat. Juist daarom is te hopen dat voldoende regeringsleiders het hoofd koel houden en de situatie niet verergeren door elkaar te bestoken met verwijten, zoals sommigen na afloop van de top deden. De afgesproken denkpauze over de Grondwet mag geen pruilperiode worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden