Nieuws

Europarlementariërs roepen grote bedrijven op om niet langer te adverteren via Facebook en Google

Europese parlementariërs van vier partijen vragen de bestuursvoorzitters van de grootste bedrijven van Europa om de kassen van Facebook en Google niet langer te spekken met advertentie-inkomsten, vanwege de volgens hen ontwrichtende invloed van de bedrijven op de maatschappij.

Het hoofdkantoor van Google Japan. Beeld Stanislav Kogiku / Getty
Het hoofdkantoor van Google Japan.Beeld Stanislav Kogiku / Getty

Europese parlementariërs van vier partijen, een nipte meerderheid van de Sociaal-democraten, de Groenen, Renew (voorheen Alde) en het linkse samenwerkingsverband GUE/NGL, vragen vandaag in een brief de bestuursvoorzitters van de grootste bedrijven van Europa om niet meer te adverteren via platforms als Facebook en Google. Dit omdat zij daarmee zouden bijdragen aan een door advertenties gefinancierd ‘ondoorzichtig en giftig ecosysteem’, dat een bedreiging vormt voor ‘de privacy, sociale cohesie en democratie wereldwijd’.

Daarmee leggen de politici expliciet een deel van de verantwoordelijkheid voor de uitwassen van sociale media bij de bedrijven die de hele mechaniek draaiende houden: adverteerders die er geld in pompen. Europese bedrijven gaven er in 2020 zo’n 70 miljard euro aan uit. De helft tot tweederde van dat geld verdwijnt in de zakken van Facebook en Google.

De kritiek richt zich op gepersonaliseerde advertenties, die de grote techbedrijven en kleinere intermediairs met hulp van volgsoftware (cookies) op websites plaatsen. De cookies volgen gebruikers van Google en Facebook ook op andere plekken op het internet, en leiden uit dat gedrag hun commerciële wensen af – waarna de bedrijven ze reclame voorschotelen op een plek die waar dan ook voorhanden is, en via een razendsnelle geautomatiseerde veiling wordt verkocht. Dat kan bijvoorbeeld ook op de site van deze krant zijn.

De inbreuk op de privacy was het eerste bezwaar tegen dit systeem. De Europese Unie probeert die sinds 2019 te beschermen met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (die websites verplicht om toestemming te vragen voor het plaatsen van cookies). Daarnaast is het besef gegroeid dat de met deze methoden gefinancierde sociale media meer schade aanrichten. Om de aandacht van hun gebruikers vast te houden, en zo meer advertenties te kunnen slijten, schotelen de algoritmen van Facebook en YouTube hun gebruikers vooral ophef en schandaal voor, wat lijkt te hebben bijgedragen aan de politieke polarisatie van de laatste jaren.

Klokkenluider

Facebook-klokkenluider Frances Haugen getuigde twee weken geleden tegenover Amerikaanse volksvertegenwoordigers dat haar voormalige werkgever consequent koos voor winstmaximalisatie boven veiligheidsmaatregelen, en intern onderzoek dat aantoonde dat het bedrijf schade aanricht verborgen hield.

‘Het resultaat is meer verdeeldheid, meer schade, meer leugens, meer bedreigingen en meer strijd. In sommige gevallen heeft dit gevaarlijke online gebabbel geleid tot daadwerkelijk geweld dat zelfs mensen doodt’, zei ze, op basis van vertrouwelijke interne rapporten.

‘Naast de privacyschendingen en het misbruik van persoonlijke gegevens, vormt het advertentiesysteem een grote bedreiging voor onze samenleving door algoritmen die polariserende inhoud bevoordelen en echokamers creëren’, schrijven de parlementariërs, onder wie de Nederlander Paul Tang van de sociaal-democraten. ‘Ook halen ze geld weg bij kleine bedrijven en kranten en tijdschriften, die zijn getroffen door gebrek aan inkomsten.’

Van de prijs die een adverteerder betaalt gaat zo’n 80 procent naar de techbedrijven en tussenpartijtjes, die steeds vaker in handen zijn van de techreuzen. Slechts een klein deel belandt bij de website waar de advertentie staat.

Ook het effect van deze online advertenties is twijfelachtig. Hoewel de techbedrijven schermen met eigen cijfers waaruit zou blijken dat een procent van de internetters op een voorgeschotelde advertentie klikt, zeggen sommige externe onderzoekers dat dat tien keer zo weinig gebeurt. Er zijn volgens Facebook zelf miljarden nep-Facebookpagina’s die advertenties tonen waar de adverteerder dus wel voor betaalt, maar waar niemand naar kijkt. Om het aantal clicks op te krikken zijn ook botnets actief, die doen alsof er iets met de advertentie gebeurt. Volgens de Amerikaanse onderzoeker/adviseur Augustine Fou verdienen criminelen op deze manier zo’n 40 miljard euro met ‘advertentiefraude’.

Misstanden

Het doel van de brief is bestuursvoorzitters te wijzen op hun bijdrage aan dit systeem, zegt Tang. ‘Het is een oproep aan hen om eens kritisch te kijken naar hun eigen marketingbeleid. De signalen dat er iets mis is sijpelen gewoon niet genoeg door. We hopen dat ze zich dan ook over deze misstanden zullen uitspreken.’

Ook hopen de politici steun te krijgen voor twee Europese wetsvoorstellen die de macht van de grote techbedrijven aan banden moeten leggen, onder meer door trackingcookies te verbieden. De komende weken gaan de betrokken commissies in het Europees Parlement daarover stemmen, en eind dit jaar of begin volgend jaar het voltallige parlement. Tegen die wetsvoorstellen brengen de techreuzen nu hun enorme lobbykracht in stelling, die volgens de waakhond Corporate Europe Observatory tot bijna 100 miljoen euro is gestegen en daarmee groter is dan die van farmaceuten, banken, oliebedrijven of de auto-industrie. De laatste weken probeert met name Facebook zich in Europa via grote campagnes van zijn beste kant te laten zien door te benadrukken dat het veel kleine bedrijven helpt en werkgelegenheid creëert.

Directeur Townsend Feehan van branchevereniging IAB Europe zegt in een eerste reactie (zonder de precieze inhoud van de brief te kennen) dat digitale advertenties ‘een onmisbaar marketingkanaal vormen’ voor bedrijven en een ‘essentiële inkomstenbron’ voor uitgevers. ‘Wij verwelkomen maatregelen om vertrouwen en transparantie te vergroten, maar online advertenties hebben drie decennia een vrij en open internet ondersteund en we moeten er allemaal voor zorgen dat dat nog vele jaren zo blijft.’ Een woordvoerder van Facebook zegt nog niet op de aantijgingen te willen reageren en eerst de brief af te wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden