Victor Orbán

Europarlement straft Orbán voor uitholling democratie, Hongarije dreigt stemrecht EU te verliezen

Hongarije dreigt het stemrecht in de Europese Unie te verliezen. Dat kan de uitkomst worden van een strafprocedure die na een stemming in het Europees parlement tegen het land in werking is getreden. Europa geeft daarmee aan het schenden van de democratische waarden door de Hongaarse premier Viktor Orbán zat te zijn.

De Hongaarse premier Viktor Orbán verantwoordt zichzelf tijdens de plenaire sessie van het Europees parlement in Straatsburg op 11 september. Foto EPA

Het klinkt als het openingsschot voor de Europese verkiezingen van volgend jaar als woensdag rond de middag de uitslag van de stemming over Hongarije bekend wordt. Met grote meerderheid stemt het Europees parlement voor het beginnen van een strafprocedure tegen de Hongaarse premier Viktor Orbán. Zijn rechts-nationalistische regering wordt ervan beschuldigd de democratische waarden van Europa te schenden. De meeste gevestigde politieke partijen willen dat niet langer tolereren en maken zich nu op voor een harde verkiezingsstrijd met het kamp van de populisten en nationalisten.

De stemming komt kort na de State of the Union, de toespraak waarmee Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, elk jaar het nieuwe politieke seizoen opent. Hij komt daarin altijd met mooie plannen voor hoe Europa moet zijn. De vrees bij menigeen was dat een voor Orbán gunstige uitslag zou worden uitgelegd als de echte State of the Union, als een getuigenis van hoe Europa werkelijk is. Dat wil zeggen: gepolariseerd, gespleten en niet bij machte een spelbreker als Orbán tot de orde te roepen, ook al hebben veel partijen het met hem gehad.

Dit scenario wordt voorkomen. Met 448 stemmen voor en 197 tegen bij 48 onthoudingen wordt de tweederde meerderheid gehaald die nodig is voor het activeren van Artikel 7 van het Europees verdrag. Dat voorziet in een zware strafprocedure, die in laatste instantie zelfs zou kunnen eindigen in het intrekken van het Hongaarse stemrecht in de Europese Unie.

Aan de noodrem

Het is een overwinning voor Judith Sargentini, de Europarlementariër voor GroenLinks die een kritisch rapport over Hongarije opstelde en adviseerde ‘aan de noodrem’ te trekken. Ze wist dat ze veel steun had, maar dat ze meer dan 66 procent van het parlement mee zou krijgen, durfde ze de avond ervoor nog niet te voorspellen.

Ze prijst de collega’s van de Europese Volkspartij (EVP) die haar gesteund hebben. In de EVP zitten de Europese christendemocraten en Orbáns Fidesz-partij. Bij de stemming trekken velen van hen, ook conservatieven, de handen van hun Hongaarse partijgenoot af. Mogelijk zal lopende de Artikel 7-procedure zijn EVP-lidmaatschap worden opgeschort.

De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken, Peter Szijjarto, noemt de uitslag de ‘kleinzielige wraak’ van politici die pro-immigratie zijn. Het besluit is met bedrog tot stand gekomen, zegt hij. Volgens hem zijn de onthoudingen niet meegeteld. De Fidesz wil wel in de EVP blijven, maar zal proberen haar van binnenuit te veranderen.

Juncker is ook een EVP’er. Een paar uur voor de stemming zegt hij in zijn State of the Union ook voor actie tegen Hongarije te zijn. Hij spreekt tevens zijn ‘volledige’ steun uit aan Frans Timmermans, de tweede man van de Europese Commissie. Hij bracht in december vorig jaar Artikel 7 ook in stelling tegen de rechts-nationalistische regering van Polen, een bondgenoot van Orbán. De strafprocedures kunnen echter lang gaan duren en het zijn ten slotte de lidstaten die beslissen over de straf. Polen en Hongarije hebben al gezegd dat zij elkaar zullen beschermen met een veto.

Juncker doet in zijn toespraak een dringend beroep op eenheid. ‘We moeten laten zien dat we de tegenstellingen tussen Noord en Zuid, Oost en West, links en rechts kunnen overwinnen.’ Alleen zo kunnen de Europeanen de externe en interne dreigingen het hoofd bieden.

Vele daarvan laat hij de revue passeren. ‘We moeten de planeet gezonder achterlaten voor hen die na ons komen’. De droogte en de bosbranden van deze zomer lieten zien dat de klimaatverandering dichtbij komt. Er is de Amerikaanse president Donald Trump met zijn ontwrichtende aanpak. ‘Oude allianties zien er morgen misschien anders uit.’ Er is terrorisme. Er is de migratiedruk op de grenzen. Er zijn ‘derde landen’ die proberen verkiezingen in Europa te manipuleren. Er is ‘het gif’ van het ‘overdreven nationalisme’. Het is een bijna apocalyptische lijst van gevaren, maar Juncker is geen man van drama. Zijn toespraak is vlak. Hij zegt ondanks alles niet te geloven dat Europa op de ‘rand van de catastrofe’ staat.

Maar dan moet Europa wel sterk en eensgezind zijn. Daarom wil hij dat er overeenstemming komt over een Europees grensagentschap dat de grenzen gaat bewaken tegen illegale immigratie. Daarom wil hij dat er besloten wordt dat het Europees Openbaar Ministerie ook de strijd mag aangaan tegen terreur. Daarom moet Europa ook een defensie-unie worden.

Van nationale naar Europese soevereiniteit

Dit alles betekent dat de lidstaten wat van hun nationale soevereiniteit moeten afstaan in ruil voor een ‘Europese soevereiniteit’. Dat moet, aldus Juncker: ‘Verenigd zijn we groter.’ Zonder dat kunnen we de problemen niet aan. Hij verwijst naar het akkoord dat hij deze zomer in Washington sloot met Trump over de handel. Sommigen waren verrast. ‘Maar het zou geen verrassing mogen zijn dat Europa succes heeft wanneer het met één stem spreekt.’  Een verenigd Europa ‘kan tot de sterren reiken’, zegt hij. Zie het Galileo-programma, dat ons laat meedoen in de ‘race in de ruimte’. Geen afzonderlijke lidstaat zou 26 satellieten hebben kunnen lanceren met 400 miljoen gebruikers wereldwijd.

Junker neemt niet één keer het woord ‘populisme’ in de mond. Wel heeft hij het meermalen over wat hij ziet als de dreiging van ‘onverlicht nationalisme’. Hij heeft niets tegen patriottisme, dat is een deugd. Maar ‘ongebreideld nationalisme is vergeven van gif en bedrog’. Het zaait haat tegen anderen. Juncker blijft verder de federalist. Europa moet eensgezind optrekken. ‘Wie van Europa houdt, houdt van zijn naties. Wie van zijn natie houdt, houdt van Europa.’ Het gaat samen.

Op het eind laat hij een glimp zien van de romanticus in hem. ‘De bomen die we vandaag planten, moeten schaduw bieden aan onze achterkleinkinderen, of ze nu uit Oost of West, Noord of Zuid komen’. Toch nog een beetje poëzie op een dag van Europese confrontatie.

De strafprocedure (artikel 7 Europees Verdrag)

- Nu het Europees Parlement heeft geconcludeerd dat Hongarije systematisch de rechtsstaat ondermijnt, moeten de lidstaten in gesprek gaan met de regering van premier Orbán over de vermeende misstanden en aanbevelingen doen. Er zit geen limiet aan de lengte van dit overleg.

- Trekt Orbán zich niets aan van de lidstaten (zoals tot nog toe) dan kunnen die het oordeel van het parlement overnemen. Daarvoor is een meerderheid van viervijfde van de lidstaten vereist, Hongarije stemt niet mee.

- Volhardt Orbán ook daarna in zijn weigering iets te veranderen, dan kunnen de lidstaten beslissen dat er sprake is van een ‘ernstige en voortdurende schending’ van de Europese grondslagen. Dat vereist unanimiteit van de lidstaten, Hongarije stemt opnieuw niet mee. Er is geen deadline wanneer de lidstaten tot deze stemming moeten overgaan.

- Als de EU-landen Hongarije unaniem veroordelen, kunnen de lidstaten (met gekwalificeerde meerderheid, wederom zonder Hongarije) tot sancties besluiten: Hongarije het stemrecht in de EU ontnemen, verbieden vergaderingen bij te wonen en zelfs een korting op de EU-subsidies is volgens juridische experts niet uitgesloten.

- Leidt dit bij de Hongaarse regering tot respect voor de EU-waarden, dan kunnen de sancties worden ingetrokken als een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten dat steunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.