Nieuws Europees Parlement

Europarlement grilt kandidaat-commissarissen, Von der Leyen houdt adem in

Wordt het een warm bad of een bloedbad? De ondervragingen van de kandidaat-commissarissen door het Europees Parlement deze week beginnen in elk geval onder een grimmig gesternte.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Beeld AP / Jean-Francois Badias

Twee beoogde leden van de nieuwe Europese Commissie zijn vooraf al door de juridische commissie van het Parlement als ongeschikt aangemerkt, een unicum. De andere nieuwkomers én Commissievoorzitter Ursula von der Leyen houden de adem in.

Betrokken politici en politiek adviseurs voorzien ‘schieten vanuit de heup’ en ‘een partij vrij worstelen’, waarbij nog meer kandidaten geveld worden. In het allerzwartste scenario moet Von der Leyen dermate veel nieuwe kandidaten zoeken en portefeuilles wisselen dat de beoogde startdatum (1 november) van haar nieuwe Commissie niet gehaald wordt.

Het ‘grillen’ van de kandidaat-commissarissen – drie uur per persoon – is hét moment voor europarlementariërs om de tanden te laten zien. De mensen die komende vijf jaar (2019-2024) het beleid voor bijna 500 miljoen Europeanen bepalen, worden gewogen. Zijn ze politiek ‘zwaar’ genoeg? Hebben ze verstand van hun portefeuille? Maar het is ook het moment om concessies los te wrikken van een commissaris in spe. Menig Tweede Kamerlid droomt van zo’n screening van potentiële ministers.

Tot nog toe sneuvelden kandidaten pas tijdens de hoorzitting. Het overkwam in 2004 de Italiaan Rocco Buttiglione; die had thuis allerlei vrouw- en homo-onvriendelijke dingen gezegd en dat werd hem in het Europees Parlement zwaar aangerekend. In 2009 moest de Bulgaarse Rumiana Jeleva het veld ruimen, ze werd te licht bevonden. Vijf jaar later overkwam de Sloveense Alenka Bratusek hetzelfde. De Hongaarse commissaris Tibor Navracsics kreeg in 2014 – vanwege diens nauwe banden met de in Brussel impopulaire premier Viktor Orbán – een veel lichtere portefeuille.

‘Maar dit keer zijn de messen al voor de hoorzittingen geslepen’, concludeert GroenLinks-europarlementariër Bas Eickhout. Dat de juridische parlementscommissie de kandidatuur van de Roemeense Rovana Plumb (beoogd commissaris voor Transport) en de Hongaar László Trócsányi (Uitbreiding) eind vorige week op losse schroeven zette, kwam voor hem als een verrassing. ‘Wel een prettige overigens’, aldus Eickhout.

Von der Leyen verlaat het Europees Parlement. Beeld AP

Hard oordeel

Vooral het vertrouwelijke rapport over de sociaal-democratische Plumb is hard. De Roemeense ontving een schimmige lening van bijna 200 duizend euro, geld dat ze als donatie naar haar partij zou hebben doorgesluisd. De terugbetaling van die lening – verstrekt door een privépersoon in de toeristische sector – is ongewis en maakt haar kwetsbaar in haar nieuwe baan. De parlementscommissie schrijft ‘serieuze twijfels’ te hebben of Plumb überhaupt een portefeuille in de Commissie moet krijgen.

Iets milder oordelen de parlementariërs over de christen-democraat Trócsányi. Zijn betrokkenheid bij het advocatenbureau dat hij ooit in Hongarije oprichtte en mogelijke inkomsten daaruit, kunnen volgens de parlementscommissie niet door de beugel. Ook het feit dat hij als voormalig Hongaars minister van Justitie Russische gevangenen naar Rusland uitzette (die daar direct op vrije voeten kwamen), is volgens de parlementariërs een potentiële bron van belangenverstrengeling als hij Uitbreiding en Nabuurschap onder zijn hoede krijgt. Waar Plumb voor alle portefeuilles ongeschikt wordt geacht, laat het parlement doorschemeren dat voor de Hongaar een portefeuillewissel afdoende is.

Niet verrassend zijn de christen-democraten boos op de juridische commissie. Zij verwijten sommige leden politieke spelletjes te spelen: Trócsányi is een trouwe bondgenoot van Orbán en zou daarom het veld moeten ruimen. Het parlement verwijt Orbán de rechtsstaat in Hongarije te ontmantelen. De Groenen en sociaal-democraten menen dat de Hongaar – ook zonder hem gehoord te hebben – ongeschikt is om de rechtsstaat in nieuwe EU-landen te controleren.

Parlementariërs stellen dat Plumb en Trócsányi politiek dood zijn. Als ze niet al vóór de hoorzitting worden vervangen, sneuvelen ze tijdens die ondervraging. En niet alleen zij: betrokkenen voorzien ook een liberale scalp als wraak voor het gedwongen vertrek van een christen- en sociaal-democraat.

Grillig parlement

In één klap is duidelijk dat het nieuwe parlement politieker en daarmee grilliger opereert. De ‘grote coalitie’ – de absolute meerderheid van christen- en sociaal-democraten – die alles voorkookte, bestaat niet meer. ‘De controle is eraf’, zegt Eickhout. ‘En dat vind ik een positieve ontwikkeling.’ Zijn Groene fractie is nu een potentiële kingmaker in het parlement.

Von der Leyen is niet vergeten dat ze in juli maar net genoeg stemmen kreeg in het Parlement (met een marge van negen stemmen). Als ze op zoek gaat naar andere kandidaten of portefeuillewisselingen, moet ze zeer behoedzaam manoeuvreren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden