Column

'Europa wordt langzaam maar zeker één groot België'

De Europese Unie begint steeds meer op België te lijken, meent Thomas von der Dunk. Europeanen worden politiek gezien steeds grotere vreemden voor elkaar. 'De politieke cultuurgrens die België in tweeën scheurt, dreigt ook Europa doormid­den te scheuren', schrijft hij.

null Beeld epa
Beeld epa

Alleen de Belgen hebben afgelopen weekeinde massaal hun democratische plicht gedaan, maar van harte ging dat niet. België behoort namelijk tot de minderheid van Europese landen met opkomstplicht - elders bleef het aantal kiezers net als in Nederland daarom meestal ver onder de vijftig procent.

Belgen hebben niet alleen een stemplicht, maar ook een telplicht, waar­onder echter, zoals de Volkskrant op 21 mei berichtte, velen probeerden uit te komen. Opvallend veel Belgen wisten 'al dat ze net die ene dag ziek zullen zijn' of gingen uitgerekend dan op reis - zij het zonder een retour­ticket te kopen, dus kennelijk met definitieve emigratieplannen.

Als dat is om de Belgische onbestuurbaarheid te ontvluchten, die na de gelijktijdige parle­mentsverkiezingen nog groter lijkt te zijn geworden - wordt het vorige formatierecord van 541 dagen straks overtroffen? - dan doen die er verstandig aan zich buiten de Europese Unie te vestigen, want die begint steeds meer op België te lijken.

Separatistische stromingen zijn aan de winnende hand
Separatistische stromingen zijn in beide Brussels, het nationale en het internationale, aan de winnende hand. Ook worden zij steeds meer sa­lon­fähig, althans als zij zich verre houden van de donkerbruine rand, wat Wilders minder lukt dan de UKIP in Engeland of de N-VA in Vlaande­ren.

Wat dat betreft staat de ingewikkelde politieke constellatie van België inmiddels voor iets groters: waar de Belgen allang vreemden voor elkaar zijn, worden de Europeanen dat ook politiek steeds meer. De politieke cultuurgrens die België in tweeën scheurt, scheurt ook Europa doormid­den.

De Vlaamse N-VA van Bart De Wever staat voor de rigide neolibera­le bezuinigingskoers van het Noorden: geen cent meer naar de Walen, als onze eigen luie Grieken. De Waalse SP van Elio di Rupo staat voor het Zuiden: wij wensen niet de afbraak van onze verzorgingsstaat als gevolg van een Duits monetair dictaat.

Euro heeft als splijtzwam gewerkt
De Euro, die beide helften van Europa bijeen had moeten brengen, heeft als te uniforme mal - one size doesn't fit all - de facto als splijtzwam gewerkt. Dat vertaalt zich in alle Europese landen bezuiden Brussel, te beginnen in Wallonië, in zeer forse verliezen voor de regeringspartijen die door Brussel gedwongen waren zwaar te bezuinigen, en in winst voor de radicalen die zich fel tegen het asociale beleid verzetten, met Frankrijk en Griekenland als de uitschieters. Alleen in Italië wonnen de nieuwe premier Matteo Renzi en de anti-Europabeweging van Beppo Grillo beide tegelijk, maar dat valt niet los van de Berlusconi-erfenis te zien.

Dat de Euro een stap te ver was, onderkende op de verkie­zingsavond in Nieuwsuur ook de onvermijdelijke Frits Bolkestein, en dat zij de zuidelijke landen die de noordelijke niet kunnen bijbenen in sociale ellende stort, onderkende hij eveneens. Zijn eigen bijdrage aan de onvrede in vooral het Noorden onderkende de oud-eurocom­missaris echter niet.

Die noordelijke onvrede heeft twee oorzaken. Allereerst de vrije concur­rentie uit lage lonen-landen, die de salarissen onder druk zet. De zogeheten Bolkest­einrichtlijn, die de dienstensector liberaliseerde zodat een Neder­landse ondernemer vanuit een Bulgaarse brievenbus met goedkope Bulgaar­se werknemers de Nederlandse arbeids­markt op mag, heeft daartoe sterk bijgedragen. Wie daartegen iets probeert te doen, zoals Lodewijk Asscher, krijgt meteen de Luxemburgse furie Viviane Reding op zijn dak.

Bart De Wever, leider van de Nieuw-Vlaamse Alliantie. Beeld epa
Bart De Wever, leider van de Nieuw-Vlaamse Alliantie.Beeld epa

Europa niet profijtelijk voor de monteur
De EU zou volgens haar apologeten ons een extra maandsa­laris opleve­ren, maar dat is een gemiddelde: Europa is dankzij Bolkestein profijtelijk voor de directeur, niet voor de monteur - de eerste krijgt er een veelvoud bij, de tweede verliest zijn baan. Vandaar dat het Franse Front National, dat pleit voor economisch nationalisme, juist in de oude industriesteden won­.

Dat Europa in de praktijk teveel een rechts marktproject is, heeft nog een tweede consequentie: de enorme regelzucht, die zovelen irriteert. Het zijn juist de grote bedrij­ven die op eenvormigheid - van bier tot bananen - aandringen, en dus op regels die daarvoor zorgen, want dat maakt het voor hen mogelijk om overal hetzelfde product aan te bieden. Daarom is de houding van Rutte jegens Europese bedilzucht zo onheus, want die bedil­zucht vloeit voort uit het bedienen van zijn eigen natuurlijke achterban.

Dat die zo sterk haar stempel op de Europese politiek kan drukken, valt niet los te zien van het buitenproportionele li­berale aandeel in de Europese Com­missie. De liberale eurofractie omvat ongeveer tien procent van de parle­men­tariër - het aantal liberale eurocom­missarissen beloopt een dertig procent, evenveel als het aantal sociaal-democratische, die tweeëneenhalf maal zoveel kiezers vertegenwoordigen. Het zou democratische winst zijn, als dit liberale aantal in de nieuwe commissie drastisch wordt geredu­ceerd.

Euroscepsis heeft gewonnen
Gelukkig is het onwaarschijnlijk dat de Europese voorzitter Guy Verhof­stadt zal heten, die liberalisme met federalisme combineert. Het samengaan van beide zaken, die door grote bevolkingsgroepen als een bedreiging van hun sociaal-economische zekerheid respectievelijk sociaal-culturele identi­teit wordt gezien, heeft immers de euroscepsis gecreëerd die nu in grote winst voor anti-Europese partijen heeft geresulteerd.

Verhofstadt stond al weer vooraan om het feit dat driekwart van de kiezers (nog) 'pro-Europees' had gestemd, als triomf te vieren, maar dat is een gevaarlijke illusie. Voor de stabiliteit is niet doorslaggevend dat de anti's onder­ling te verdeeld zijn om samen in het EP een vuist te maken.

Wat daarvoor telt is niet de totale gemiddelde uitslag, maar die in enkele aparte grote landen, Frankrijk en Engeland vooraan, omdat die het hande­len van hun regeringen zal bepalen. En dan botst de Britse wens om Europa tot een markt te reduceren op de Franse om de verzorgingsstaat te redden. Dat belooft voor Brussel meer instabiliteit dan het EP ooit leveren kan.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl.

Een stemming in het Europese Parlement. Beeld afp
Een stemming in het Europese Parlement.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden