Europa wil dat alle EU-landen meer energie gaan besparen dan eerder was afgesproken

De EU-landen moeten hun energieverbruik verder terugdringen. De Europese Commissie verhoogt de bindende doelstelling voor energiebesparing van 27 naar 30 procent in 2030, waarvoor betere isolatie van huizen en 'slimme verwarmingssystemen' onmisbaar zijn. Milieuorganisaties en linkse partijen in het Europees Parlement sabelen de Commissievoorstellen neer als 'holistische leegte' (Groenen) en een beloning voor vervuilers (Greenpeace).

Een zonnecentrale in de omgeving van Sevilla in Spanje. Het Zuid-Europese land is een van de meest geavanceerde landen als het gaat om zonne-energie.Beeld GEMASOLAR HANDOUT/AFP

De 'toekomst is schoon', zei Europees Commissaris Sefcovic (Energie Unie) woensdagmiddag bij de presentatie van het 'Schone Energiepakket'. De circa duizend pagina's beleidstekst en voorstellen - milieuorganisaties spreken over het 'junglerapport' - moeten de basis leggen voor het toekomstige energiebeleid van de EU. Volgens Sefcovic gaat om de 'grootste omwenteling' in decennia. 'De oude energiecentrales met fossiele brandstoffen maken plaats voor nieuwe, decentrale en duurzame energieopwekking.'

Europarlementariër Eickhout (GroenLinks) meent dat het pakket onvoldoende is om de klimaatafspraken uit Parijs na te komen. 'Dit is geen groen maar een grijs compromis. Het is een lachertje. Van een politieke Commissie had ik meer verwacht.' Gerbrandy (D66) noemt het 'teleurstellend'.

De Commissie zet vooral in op meer energiebesparing: 30 procent in 2030, vergeleken met een ongewijzigd beleid. Daarvoor moeten huizen, kantoren en bedrijven gerenoveerd worden en nieuwbouw dient duurzaam te zijn. Rond 2050 mogen gebouwen geen CO2-uitstoot meer hebben.

'Totaal ontmoedigend'

Dat vergt grote investeringen die volgens de Commissie goed zijn voor de economie. Ze voorspelt 900 duizend extra banen door de aanscherping van de energie-efficiencydoelstelling van 27 naar 30 procent en de andere voorstellen. Een deel van de benodigde investeringen kan met hulp van EU-subsidies worden losgeweekt.

Om ervoor te zorgen dat lidstaten hun milieubeloftes nakomen, presenteerde de Commissie woensdag ook een nieuwe toezichtstructuur. De Commissie schrijft elke twee jaar een rapport over de voortgang in de lidstaten bij hun omslag naar een schone energievoorziening. Op den duur wil Brussel landen kunnen verplichten extra maatregelen te nemen, als doelstellingen niet gehaald worden.

De Groenen en sociaaldemocraten in het Europees Parlement, alsook organisaties als het Wereldnatuurfonds en Greenpeace, noemen de energie-ambities van de Commissie 'totaal ontmoedigend'. Ook grote bedrijven als Philips en Ikea zouden graag een stap verder gaan in EU-verband. Het Europees Parlement ijverde eerder voor een bindend opgelegde energiebesparing van 40 procent in 2030.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bekijk onze special

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien.

Vice-voorzitter van de Europese Commissie met de portefeuille klimaat, Maros Sefcovic van Slowakije (L), en voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker tijdens een EU-Oekraïne-top in Brussel, België, 24 november 2016.Beeld epa

Nieuwe toezichtstructuur

Volgens Sefcovic en Commissaris Cañete (Klimaatactie) biedt 30 procent energiebesparing de beste balans tussen kosten en baten. De Commissie baseert zich daarbij op onderzoek naar verschillende doelstellingen oplopend van 27 naar 40 procent. 'Dit komt niet uit de lucht vallen', aldus Sefcovic.

Milieuclubs stellen dat de Commissie dan voorbij gaat aan de honderdduizenden mensenlevens die gered kunnen worden als de lucht schoner wordt. Ook zouden de lidstaten miljarden euro's aan zorgkosten besparen met een betere luchtkwaliteit.

De plannen van de Commissie voor meer duurzame energie (wind, zon, water, biomassa) vinden evenmin genade in de ogen van de milieuorganisaties en de parlementariërs. De Commissie houdt vast aan de oude doelstelling (27 procent van de energieproductie in 2030 moet duurzaam zijn), volgens de critici een gemiste kans. Het steekt hen des te meer omdat de Commissie de begunstigde toegang van zonne- en windenergieproducenten tot de elektriciteitsnetwerken wil afbouwen.

Het voorstel zal niet alleen een kritisch onthaal in het parlement krijgen maar ook in de EU-landen. Die zien het energiebeleid als een nationale zaak waar Brussel zich niet te veel mee moet bemoeien. Sefcovic: 'Ik snap dat landen het moeilijk vinden om iets van hun nationale bevoegdheden te verliezen. Maar in ruil daarvoor krijgen ze zoveel terug in de vorm van lagere energierekeningen en minder afhankelijkheid van buitenlandse gasleveranciers.'

Cañete erkende dat de Commissie bij het opstellen van haar energiepakket goed heeft gekeken naar wat haalbaar is bij de lidstaten. Polen bijvoorbeeld, voelt er niets voor om zijn oude en vervuilende kolencentrales te moeten sluiten. 'Onze plannen moeten realistisch zijn, anders spelen ze geen rol', aldus Cañete. De Commissie hoopt dat het pakket over twee jaar - als de lidstaten en het parlement akkoord gaan - van kracht wordt.

Energiebesparing
Circa 40 procent het energieverbruik gaat naar de verwarming, verlichting en koeling van huizen, winkels en kantoren. Tweederde van die gebouwen zijn opgeleverd voordat er überhaupt nog regels voor energiebesparing waren. De Commissie zet dan ook zwaar in op isolatie, 'slimme meters' en ICT die de verwarming op afstand kan inschakelen. Ook komt er de verplichting om gebouwen en parkeerplaatsen klaar te maken voor het opladen van elektrische wagens (bekabeling, oplaadpalen). De benodigde investeringen kunnen deels worden aangejaagd met EU-gelden. Uiteindelijk verdienen de investeringen zich terug door lagere energierekeningen.

Duurzame energie
Energie uit zon, wind, water en biomassa is nu al goed voor 29 procent van de elektriciteitsvoorziening maar de Commissie wil dat verhogen naar 50 procent in 2030. In 2050 moet alle elektra CO2-neutraal worden opgewekt. Om dat te bereiken worden energieleveranciers verplicht jaarlijks 1 procent meer duurzame energie te verkopen. Benzine en diesel moeten worden gemengd met een groter percentage biobrandstof waarbij de ouderwetse niet zo duurzame soorten (op basis van voedselgewassen) langzaam worden uitgefaseerd. Het wordt makkelijker voor burgers (of particuliere energiecoöperaties) om zelf energie op te wekken en aan het elektriciteitsnetwerk te leveren.

Ecodesign
Om de consument een ecologisch duwtje in de rug te geven, overweegt de Commissie energievereisten op te stellen voor onder meer elektrische waterkokers, handdrogers, liften en zonnepanelen. De meest energievretende types van deze producten, kunnen dan worden verboden. Deze ecodesignlijst wordt regelmatig door de Commissie geactualiseerd. Broodroosters, haardrogers en warme drankenautomaten ontsnappen aan het 'ecolot', de verwachte energieopbrengst door alleen zuinige exemplaren toe te staan is te gering. Commissievoorzitter Juncker vreesde ook de hoon van de lidstaten met dit soort microregulering, wat hem op kritiek van GroenLinks kwam te staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden