Analyse

Europa vreest voor de lente

Zo'n twee maanden geven EU-president Donald Tusk en de nieuwbakken EU-voorzitter Nederland de rest van Europa om het vluchtelingenprobleem aan te pakken. Hoe reëel is dat?

Premier Rutte, EU-parlementsvoorzitter Martin Schulz en minister Koenders woensdag in Straatsburg.Beeld epa

Bijna wanhopig probeert Europa greep te krijgen op de vluchtelingenstroom vanuit het Midden-Oosten. 'Laat ik duidelijk zijn: de huidige aantallen zijn onhoudbaar. De tijd dringt. In de komende zes tot acht weken is een drastische vermindering nodig.' Dat zei premier Rutte woensdag in het Europees Parlement.

De lente is niet langer iets waar Europa naar uitkijkt. Het voorjaar wordt nu gevreesd. De situatie moet onder controle worden gebracht voordat tegelijk met de weersverbetering het aantal vluchtelingen weer verder begint aan te zwellen, vinden de Europese politici. Zelfs op dit moment, midden in de winter, komen er nog steeds dagelijks drieduizend vluchtelingen aan in Griekenland, zo werd in het parlement opgemerkt.

Rutte in Straatsburg

Premier Rutte sprak woensdag als EU-voorzitter het europarlement toe. Lees ook de reportage 'Zes beslissende maanden voor Rutte en de EU'

Deadline

Rutte is niet de enige die een deadline heeft gesteld. Donald Tusk, de EU-president, ging hem een dag eerder voor in Straatsburg. In 2015 meldden zich tussen de 1,1- en 1,5 miljoen vluchtelingen. Het gevoel van urgentie is maximaal. Het besef is vrij algemeen dat Europa niet nog zo'n jaar aan kan.

Cruciaal is de rol van Turkije. Met dit land is een actieplan gesloten waarin het belooft de vluchtelingenstroom naar Griekenland in te dammen in ruil voor 3 miljard euro aan Europees steungeld. Maar de Turken dralen met de uitvoering van het akkoord en de EU-lidstaten met het neertellen van de miljarden. Voorts schiet het niet op met de inrichting van zogeheten 'hotspots'. Dat zijn centrale opvangkampen in Griekenland en Italië die moeten helpen bij het onder controle krijgen van de vluchtelingencrisis.

Obstakels

Rutte en Tusk zeiden niet hoe ze denken deze obstakels binnen zes tot acht weken weg te nemen. Het stellen van een tijdslimiet is één, het halen van de limiet is twee. Vooralsnog gaat het om goedbedoelde woorden.

De daden van een toenemend aantal EU-lidstaten spreken intussen een andere taal. Terwijl Rutte sprak over wat Nederland tijdens het EU-voorzitterschap gaat doen het komend half jaar, maakte Oostenrijk bekend dat het een bovengrens instelt voor het aantal vluchtelingen dat daar asiel mag aanvragen dit jaar. Dat aantal is ruim de helft minder dan vorig jaar. De grenscontroles zullen 'drastisch' worden opgevoerd, zei kanselier Werner Faymann.

Vorig jaar vroegen 90 duizend mensen asiel aan in Oostenrijk. Deze situatie heeft de steun voor extreem-rechts doen groeien. Eerder besloten Zweden, Denemarken en Duitsland onder druk van de omstandigheden tot grenscontroles.

Aan de slag

Het laat zien dat de eenheid van de EU snel aan het verbrokkelen is. Rutte en Tusk hebben met hun deadline vooralsnog veel weg van twee mannen die van de ene naar de ander ijsschots springen in een vertwijfelde poging de scheuren voor te blijven. Het is niet duidelijk welke instrumenten zij ter beschikking hebben om lidstaten in het gareel te houden dan wel te dwingen.

Want er zijn niet alleen West-Europese landen die weer gaan controleren aan de grenzen, maar ook blijven de Midden- en Oost-Europese lidstaten dwarsliggen als het gaat om het opvangen van vluchtelingen. In het verenigd Europa overheersen, te midden van een van de zwaarste crises in zijn bestaan - zo niet de zwaarste - de nationale reflexen, waar men ook kijkt.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, waarschuwt dat iedereen zich goed moet realiseren wat op het spel staat. Grenscontroles mogen op tijdelijk basis, maar als het langer duurt kan het Schengenverdrag over het vrije verkeer worden ondermijnd en daarmee ook de euro en de interne markt, de motor van de Europese welvaart. Met het schetsen van die mogelijke dreiging gaf hij een ultimatief accent aan de tijdslimiet van Tusk en Rutte.

De premier houdt er de moed in. Aan het slot van zijn toespraak in het parlement zei hij: 'Werk aan de winkel. Aan de slag.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden