Europa toont ongemak in zuinige reactie op succes van Irakse verkiezingen

Zelfs de Franse krant Le Figaro kon een ironische oprisping niet onderdrukken nadat de Europese ministerraad zijn officiële reactie op de tour de force van de Iraakse kiezers had geproduceerd....

De tekst van het Brusselse communiqué verraadde inderdaad enig ongemak, dat zich vooral in Franse, Duitse en Spaanse hoek zal hebben voorgedaan. Zoals ook Javier Solana, de buitenlandcoördinator van de Europese Unie, een tamelijk pijnlijke tournure moest maken. Een week vóór de verkiezingen had hij met zoveel woorden een rampzalig verloop van de verkiezingen voorspeld. Maar afgelopen maandag wisselde hij zijn fatalisme ijlings in voor blijdschap over de moed die de Iraakse kiezers hadden getoond.

Toeschouwers voor wie de druiven zuur zijn, kunnen zich vastklampen aan ten minste één ernstige tekortkoming: de geringe deelname van de soennieten aan de verkiezingen. 'Zonder een evenredige vertegenwoordiging van alle gemeenschappen en van alle regio's zal het politieke proces niet slagen', waarschuwde de Franse minister van Buitenlandse Zaken Michel Barnier.

Dat is natuurlijk waar. Maar daarbij moet wel worden bedacht dat de soennitische afzijdigheid slechts ten dele voortvloeide uit een weloverwogen politieke keuze en veelal het gevolg was van terreur en intimidatie. Want stemlustige soennieten hadden nog aanzienlijk meer te vrezen dan hun shi'itische en Koerdische landgenoten.

Een verslaggever van de Financial Times beschreef de wederwaardigheden van Sohair Chalabi, een 55-jarige econoom uit Mosul. Een maand geleden verscheen zijn naam op een lijst die door onbekenden op de poort van zijn moskee was geprikt. Er stond bij dat de negen genoemde mensen uit de weg zouden worden geruimd als ze hun verkiezingsactiviteiten niet zouden staken. Nadat twee van de negen inderdaad waren vermoord, besloot Chalabi de wijk te nemen naar vrienden in Bagdad en niet te gaan stemmen. Maar hij hoopt op een herkansing. 'De echt belangrijke verkiezingen zijn aan het eind van het jaar.'

Wat doet Europa om die herkansing te bevorderen? Ook hier regeert de zuinigheid. De politieke zuinigheid

wel te verstaan, want Europa toont met het trekken van de portemonnee ongemak in heeft Brussel nooit zoveel moeite. Het is zuinige reactie de bedoeling dat de EU een paar honderd op succes man afvaardigt voor van Iraakse de opleiding van Iraakse magistraten, verkiezingen regeringsfunctionarissen en politieofficieren. Maar dat moet dan wel buiten Irak gebeuren, tenminste als zich onder het opleidingspersoneel Duitsers en Fransen bevinden. Want die mogen nog altijd geen voet op Iraakse bodem zetten.

Intussen spannen de Amerikanen zich merkbaar in om hun gezicht in een opgewekte plooi te houden. Nauwere consultatie met de bondgenoten is het devies. President Bush komt over ruim twee weken naar Europa en Condoleezza Rice, de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, is inmiddels gearriveerd om het nodige voorwerk te doen. Washington wil graag dat de Atlantische alliantie tenminste weer de aanblik van een harmonieus gezelschap krijgt.

Maar nauwere consultatie betekent niet dat er voor de verandering alleen wordt geluisterd. Rice heeft ongetwijfeld een verlanglijst op zak, variërend van het wapenembargo tegen China (niet opheffen) tot de onderhandelingen met Iran (hardere lijn volgen). En bovenal zal ze aandringen op Europese steun aan het Israëlisch-Palestijns vredesproces.

Volgens Jim Hoagland, de goed ingevoerde columnist van de Washington Post, is dat laatste de voornaamste inzet van haar reis, die mede langs Jeruzalem en Ramallah loopt. Want het begint er steeds meer op te lijken dat het Witte Huis een vredesregeling tussen Israël en de Palestijnen niet slechts ziet als een nobel ideaal (waaraan Bush in zijn eerste termijn weinig meer dan lippendienst bewees), maar als een strategisch doel voor de komende jaren. Een doel dat scherper in het vizier is gekomen door het aantreden van een nieuwe, meer vertrouwenwekkende Palestijnse leider en sinds vorige week ook door het relatieve succes van de Iraakse verkiezingen, die de positie van de gematigde krachten in de hele Arabische wereld hebben versterkt. Het komt er voor Rice vooral op aan premier Sharon voor dat strategische oogmerk te winnen en te voorkomen dat de ontruiming van de Gaza een tactische tussenzet blijft.

Dennis Ross, de Amerikaanse diplomaat die vele jaren heeft onderhandeld met Israëli's en Palestijnen, noemt in het jongste nummer van het tijdschrift Foreign Affairs drie vuistregels die bij het uitstippelen van het Midden-Oostenbeleid in acht moeten worden genomen. Eén: elk vacuüm in de regio wordt gevuld door geweld. Twee: elke diplomatieke opening duurt slechts kort. Drie: de oorlog tegen het terrorisme is in feite een oorlog tegen de radicale islam.

Dat vereist een politiek die trefzeker, kordaat en consistent is. Wat heeft de EU daaraan bij te dragen? Hopelijk iets meer dan vermaningen uit het studiehuis van de soft power.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden