'Europa snapt trauma Amerika niet'

'De Europeanen hebben nooit precies begrepen hoe diep het trauma is dat de Amerikanen hebben overgehouden aan 11 september', zegt Simon Serfaty, Amerikaans Europa-specialist, over de groeiende kloof tussen VS en EU....

Na de elfde september was er even een sterk gevoel van lotsverbondenheid tussen de VS en Europa, maar de afgelopen maanden is er over en weer steeds meer irritatie. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Hubert Védrine betichtte Bush van een 'simplistische' kijk op de wereld en EU-commissaris Chris Patten klaagde over de 'unilateralistische' aanpak van de regering-Bush.

Volgens Simon Serfaty, die zich bij het Center for Strategic and International Studies in Washington toelegt op de relaties tussen de VS en de Europese bondgenoten, is er sprake van een 'clash of history': een botsing die het gevolg is van uiteenlopende historische ervaringen.

'Voor de Europeanen die nog niet zolang geleden zoveel oorlog hebben gezien, is het moeilijk de schok van de Amerikanen te begrijpen. Drieduizend doden, dat hebben ze vaker meegemaakt. Maar voor de Amerikanen was de elfde september een keerpunt, het moment dat ze hun gevoel van onkwetsbaarheid verloren. Gedurende vrijwel de hele twintigste eeuw drongen de Europeanen er bij de VS op aan de geschiedenis van Europa te leren kennen, maar nu is het voor de Europeanen tijd om zich in de Amerikaanse geschiedenis te verdiepen.'

'Dit is geen terrorisme, zoals de Europeanen dat hebben meegemaakt, maar dit is een heel nieuw soort oorlog. Het is een vijand die je niet kunt afschrikken. Er zijn geen doelen, vergelding is niet mogelijk. Het is zoals (onderminister van Defensie red.) Paul Wolfowitz zegt: als afschrikking onmogelijk is, is de enige mogelijkheid het te voorkomen. Mijn idee is dat Europa kwetsbaarder is dan de VS en dat het daarom verkeerd is te zeggen dat dit geen oorlog is, maar domweg een terroristische aanslag'.

Waarom is de solidariteit uit de eerste tijd verdwenen?

'Ik denk dat die historische aspecten een rol spelen. Bovendien heb je het probleem dat er een enorm gat gaapt tussen de VS en Europa wat militaire capaciteiten betreft. De Europese bondgenoten schaarden zich meteen achter het besluit om een campagne tegen het terrorisme te beginnen. Maar de VS zijn nu eenmaal in staat veel sneller in actie te komen en dus begonnen zij de oorlog zonder de afloop van de debatten in Europa af te wachten. Militair gezien hadden de VS de Europese bondgenoten domweg niet nodig.

In Europa leeft het gevoel dat de VS de bondgenoten er ook liever niet bij hadden, omdat ze dan hadden moeten overleggen. Het gevoel is dat de regering-Bush nauwelijks meer luistert naar de bondgenoten.

'Ik denk dat die klachten wat overdreven zijn. Het is waar dat de regering er goed aan zou doen de bondgenoten meer te consulteren. Ik denk ook dat de uitspraak over de 'As van het Kwaad' niet erg handig was. Maar anderzijds hebben de Amerikanen het gevoel dat de oorlog tegen het terrorisme een te serieuze aangelegenheid is om zich veel aan te trekken van diplomatieke gevoeligheden.

'Als de Europeanen klagen over het Amerikaanse unilateralisme, gaan ze voorbij aan hun eigen gebreken. Als de Europese landen meer gewicht in de schaal willen leggen, zullen ze meer vaart moeten zetten achter de politieke integratie en zullen ze meer moeten uitgeven aan defensie. Zeker een land als Duitsland blijft ver achter in zijn defensieinspanningen. En het is het oude liedje: zonder een sterk Duitsland, kan er geen sterk Europa zijn.'

- Als je naar Afghanistan kijkt, lijkt er in de NAVO een rolverdeling te ontstaan: de VS doen het zware werk, het vechten, en de Europeanen zijn er om de scherven op te ruimen, voor vredesoperaties. Zal dat geen spanningen opleveren in de NAVO?

'Ik weet niet of dat wel zo is, maar als het inderdaad klopt, is het een situatie die de Europeanen zelf hebben gecreëerd.

Maar ik denk dat het verkeerd is je blind te staren op die militaire onevenwichtigheden. De Europese landen kunnen inderdaad een nuttige rol spelen in het naspel van de oorlog. Wij zijn goed in oorlogen winnen, maar niet goed in het beeindigen van oorlogen. Het gaat erom dat we dingen doen die elkaar aanvullen.'

- In Europa wordt anders gedacht over de noodzaak Irak aan te pakken. Zal dat niet een nieuwe splijtzwam in het bondgenootschap worden?

'Ik ben er zeker van dat we Irak zullen aanpakken. De vraag is niet of we het zullen doen, maar wanneer en hoe. Het lijdt geen twijfel dat Irak een risico vormt waarmee we voor de elfde september misschien konden leven, maar dat nu niet meer aanvaardbaar is. Ik hoop dat de meeste Europeanen de VS zullen volgen. Uiteindelijk zijn de Europeanen ook heel kwetsbaar - en misschien nog wel meer dan de VS - voor dit soort militair terrorisme.'

- Tijdens de Koude Oorlog was het de Sovjetdreiging die de NAVO bijeenhield, ondanks alle meningsverschillen. Maar het lijkt erop dat de oorlog tegen het terrorisme niet zo'n bindend element is.

'Ik denk dat er geen moment is geweest in de Amerikaans-Europese betrekkingen dat die vrees niet werd uitgesproken, het gevoel dat wij op een scheiding afkoersen. Maar iedere keer slagen we er toch in erdoorheen te komen. We delen nu een economisch leven dat we vijftig jaar geleden niet hadden, de waarden die we koesteren zijn naar elkaar toegegroeid. Dus ik denk dat die kloof wel meevalt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden