Europa op slot? 'VVD-plan is populisme op zijn slechtst'

De VVD wil de grenzen van Europa sluiten voor niet-Europese vluchtelingen. Waarom komt de VVD (nu) met dit plan en is het haalbaar? De scherpste opinies op een rij.

Vluchtelingenkinderen op een reddingsboot van de Italiaanse kustwachtBeeld anp

Maarten den Heijer, verbonden aan de UvA en gespecialiseerd in vluchtelingenrecht

'De nieuwe VVD-migratienota van Kamerlid Malik Azmani komt op mij over als een slecht bachelor-essay. Neem het voorstel om vluchtelingen vooral in de eigen regio opvang te bieden. Dat gebeurt al, voor ongeveer 85 procent, blijkt uit cijfers van de UNHCR.

'Wat mij vooral stoort aan het plan is dat de suggestie wordt gewekt dat opvang in de regio beter is voor vluchtelingen. Dat het goed toeven is voor bijvoorbeeld Syriërs in Turkije, maar de omstandigheden zijn daar ronduit erbarmelijk. De opmerking dat veel Afrikaanse landen verplicht zijn een verblijfsvergunning te verschaffen, en dus voor de opvang kunnen zorgen, klopt ook niet. Het Afrikaanse vluchtelingenverdrag waar aan wordt gerefereerd verplicht landen tot helemaal niets.

'De constatering dat het aantal vluchtelingen in Europa stijgt, klopt wel. In 2014 waren het er ruim 600 duizend volgens Eurostat, terwijl het aantal jarenlang onder de 400 duizend bleef. Maar de stroom is nog relatief beheersbaar en het is de vraag of die, zoals de VVD beweert, verder gaat stijgen.

'Wat er ook gebeurt, de Europese grenzen op slot gooien is geen optie. Dit plan vraagt namelijk om het opzeggen van het Vluchtelingenverdrag, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en andere Europese richtlijnen, waarin staat dat vluchtelingen niet teruggestuurd mogen worden naar het land van herkomst. Nederland kan dit verdrag niet eenzijdig opzeggen en zal dus uit de EU moeten stappen om het voor elkaar te krijgen. Dat gaat niet gebeuren.

'De VVD bepleit dat alle EU-landen het plan omarmen en de Europese richtlijnen worden aangepast. Maar over de uitwerking van die richtlijnen is 15 jaar gedaan. Een pleidooi om ze te herzien is politieke luchtfietserij.'

VVD-fractiewoordvoerder en Kamerlid Malik Azmani.Beeld anp

Sietse Fritsma, Tweede Kamerlid voor de PVV, woordvoerder immigratie

'Wij vinden dit geweldig nieuws, omdat de asielzoekersstroom moet worden stopgezet. Voor de VVD is dit een forse koerswijziging, want onze eerdere moties om het vluchtelingenverdrag op te zeggen hebben ze niet gesteund. Maar als de VVD nu dezelfde mening is toegedaan als de PVV is dat positief. Hoe meer mensen en partijen onze standpunten delen, hoe beter het is.

'De VVD richt zich vooral op Europa, en wij vooral op Nederland, dus er zijn wel verschillen. Wij willen bijvoorbeeld graag uit de EU stappen en bewaking langs de Nederlandse grens.

'Nu ze dit hebben gezegd moet er wel wat gebeuren. Volgens huidige Europese regelgeving kan dit plan natuurlijk niet, dus ik neem aan dat de VVD nu frontaal de aanval inzet om de regels te veranderen. Ze moeten wel gaan leveren. Toch gaan we ervan uit het ze menens is. Na het uitblijven van de beloofde duizend euro en de hypotheekrente kunnen ze niet nog een keer zomaar wat roepen. Wel is duidelijk dat dit plan niet gaat lukken met de PvdA, dus ik zou zeggen: doe zaken met ons. Wij staan te popelen.'

André Krouwel, politicoloog aan de VU en maker/bedenker van het Kieskompas

'Het nieuwe migratieplan van de VVD komt volgens mij voort uit de hete adem die ze in de nek voelen van de PVV. De opkomst van de PVV treft de VVD het hardst. Uit de laatste peiling van Ipsos blijkt dat de VVD bijna 6 zetels verliest aan Wilders.

'De anti-migratiepartijen komen vaak (Scandinavië, Oostenrijk, België, Nederland) voort uit de gelederen van de liberalen; een groot deel van de traditionele VVD-achterban voelt zich nu eenmaal aangetrokken tot een strenger migratiebeleid. Daarmee zijn het eigenlijk geen liberalen meer, maar zogeheten 'nativisten'. Zij vinden dat onze voorzieningen - uitkeringen, gezondheidszorg, maar ook de banenmarkt - er niet voor anderen zijn. Daarmee breken ze met de met de liberale gedachte van een universele rechtsstaat.

'Het nieuwe VVD-asielplan dat daaruit voort lijkt gekomen is puur paniekvoetbal, waarbij principes en het eigen gedachtegoed blijkbaar mogen wijken voor kort electoraal gewin. Wat mij nutteloos lijkt, omdat Wilders nu waarschijnlijk nog extremere uitspraken gaat doen. Een verstandige traditionele partij houdt vast aan de originele principes waarmee ze groot zijn geworden, die hebben de tand des tijds immers doorstaan. Juist sociaal conservatieven zouden moeten weten dat ze niet zomaar iets nieuws moeten roepen.'

Turkse en Syrische koerden proberen een grenshek neer te halen.Beeld anp

Dorine Manson, directeur VluchtelingenWerk Nederland

'Los van of het plan juridisch haalbaar is en of er überhaupt draagvlak voor is in Nederland en Europa - wij denken van niet - is het zeer onwenselijk om de grenzen te sluiten voor mensen die hard bescherming nodig hebben. Azmani wil opvang in de regio, maar 97 procent van de Syriërs wórdt al opgevangen in buurlanden. In vluchtelingenkampen, onder erbarmelijke omstandigheden.

'De landen in de regio's doen dus al ontzettend veel, maar er zit wel een grens aan hun kunnen. Je kunt hen niet aan hun lot overlaten en zelf niets doen.

'De VVD zegt met dit plan verdrinkingen in de Middellandse Zee te willen voorkomen, maar komt met een oplossing die het tegenovergestelde bewerkstelligt. UNHCR, Fundamental Rights Agency, het IOM en gerenommeerde wetenschappers als Hein de Haas geven aan dat mensen alleen maar meer risico gaan nemen als je de grenzen sluit.

'Als je die gevaarlijke oversteek echt wil voorkomen moet je kijken naar meer hervestiging van vluchtelingen die niet veilig zijn in vluchtelingenkampen, of het uitgeven van humanitaire visa. Zelfs een verruiming van de gezinshereniging zou helpen, zodat mensen niet hun leven wagen om bij hun familie te zijn. Als je groots denkt moeten we zoeken naar een Europese oplossing en eerlijkere verdeling van asielzoekers in Europa. Als je het probleem écht wil oplossen moet je wel in die richting denken.'

Beeld anp

Leo Lucassen, directeur van het Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar migratie

'Het relaas van de VVD is op allerlei punten ongeloofwaardig. Ten eerste moeten we ons goed realiseren dat heel veel mensen helemaal niet naar Europa komen, maar worden opgevangen in buurlanden. Dat laat de VVD voor het gemak even weg. Daarnaast gaat het, als je puur naar Nederland kijkt, helemaal niet om zulke grote aantallen. Uit cijfers van het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) blijkt dat het aantal vluchtelingen in asielzoekerscentra nu nog maar een derde is van het aantal in het jaar 2000.

'Tot slot krijg je in Europa nooit de handen op elkaar voor dit plan, en zijn er in de jaren '50 afspraken gemaakt over het recht op asiel, waar je niet zomaar onderuit komt.

'Dat het plan op zoveel fronten niet klopt en niet kan, weet de VVD best. Wat overblijft is populisme op zijn slechtst. Je roept wat een aantal kiezers wil horen, terwijl je weet dat je het nooit kunt waarmaken. Dat zorgt op den duur voor frustratie bij kiezers, en nog minder vertrouwen in de politiek. Als je kijkt naar de huidige opkomst van het electoraat is dat best ernstig.

'Die frustratie onder kiezers kan ook leiden tot een verslechtering van de verhoudingen tussen autochtone Nederlanders en migranten die nu en in de toekomst in Nederland wonen. Zij zullen zich nog minder welkom voelen. De VVD zoekt stemmen maar is geen serieuze politiek aan het bedrijven. Het is denken op de korte termijn. Op de lange termijn zie ik hier alleen maar verliezers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden