AnalyseTaliban en EU

Europa ontkomt er niet aan met de Taliban het gesprek aan te gaan

Naar verwachting presenteren de Taliban binnenkort een regering. Hoe moet de EU zich daartegenover opstellen? Europa kan met financiële middelen druk uitoefenen. Maar het nieuwe regime heeft ook een troef in handen.

Honderden religieuze leiders wonen een bijeenkomst van de Taliban bij in Kabul. ‘Er is een nieuwe realiteit, of we dat nou leuk vinden of niet’, aldus de Duitse minister Heiko Maas.   Beeld Marcus Yam / Getty
Honderden religieuze leiders wonen een bijeenkomst van de Taliban bij in Kabul. ‘Er is een nieuwe realiteit, of we dat nou leuk vinden of niet’, aldus de Duitse minister Heiko Maas.Beeld Marcus Yam / Getty

Nog maar een paar weken geleden waren de Taliban de personificatie van het kwaad, de vreugdeloze fundamentalisten die vrouwen en meisjes onderdrukken, hun tegenstanders genadeloos vervolgen en zelfs muziek verbieden. Maar nu zijn ze terug aan de macht. Waarschijnlijk zullen ze snel een regering presenteren, waarmee Europa wel gedwongen is te praten.

‘Er is een nieuwe realiteit in Afghanistan, of we dat nou leuk vinden of niet’, zei de Duitse minister Heiko Maas donderdag, voor aanvang van de informele top van Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Slovenië. Na afloop, op vrijdag, kondigde Josep Borrell, de buitenlandchef van de Europese Unie, een gezamenlijke EU-vertegenwoordiging in Kabul aan, mits de veiligheidssituatie het toelaat. Deze Europese voorpost moet met de Taliban praten over de evacuatie van de achtergebleven Europeanen en Afghaanse assistenten, en over het toelaten van noodhulp aan de Afghaanse bevolking. Het zullen ‘operationele’ contacten zijn, benadrukte Borrell. Van formele erkenning van de Taliban als de legitieme regering zal voorlopig geen sprake zijn. ‘We zijn nog niet eens begonnen met het aansnijden van die kwestie’, zei de Sloveense minister van Buitenlandse Zaken Anze Logar.

Europa staat voor een lastige opgave. De poging om Afghanistan gewapenderhand tot een democratie te transformeren is jammerlijk mislukt. Amerikanen en Europeanen zijn uit het land vertrokken. Maar hoe moet de EU nu bevorderen dat meisjes en vrouwen kansen krijgen? Hoe moet zij verhinderen dat dissidenten vermoord worden, terroristen vrij spel krijgen en de sociale ellende dusdanig toeneemt dat de gevreesde exodus van vluchtelingen naar Europa op gang komt? Kunnen de Taliban worden beïnvloed?

Europa heeft de financiële middelen om het nieuwe regime onder druk te zetten. Nog maar amper aan de macht zitten de Taliban al op zwart zaad. Het grootste deel van de reserves van de Afghaanse centrale bank, 7 miljard dollar, is overgebracht naar de Verenigde Staten en voorlopig geblokkeerd. Ook de Afghaanse reserves bij het Internationaal Monetair Fonds, 460 miljoen dollar, zijn geblokkeerd. De Afghaanse begroting is voor 77 procent afhankelijk van buitenlandse hulp. Ook die wordt voorlopig niet uitbetaald, afgezien van humanitaire noodhulp. De Taliban worden nu al geconfronteerd met een economische crisis. De ambtenarensalarissen worden niet meer uitbetaald en de prijzen stijgen. Volgens de Verenigde Naties verkeren 18 miljoen Afghanen in nood, van wie er 12 miljoen te weinig voedsel hebben.

Meer dan noodhulp

Kortom, de Taliban hebben het geld van de EU (en de Verenigde Staten) hard nodig. Daarom wil het Westen zijn hulp afhankelijk maken van goed gedrag van de Taliban. ‘We willen dat er een inclusieve regering (een regering die ook niet-Talibanministers bevat, red.) komt, dat fundamentele mensen- en vrouwenrechten worden geëerbiedigd en dat Afghanistan geen vrijhaven voor terrorisme wordt. Als dat gebeurt, zijn we bereid om niet alleen noodhulp, maar ook ontwikkelingshulp te geven’, zei de Duitse minister Maas.

De Taliban staan echter niet machteloos ten opzichte van de Europese eisen. Ze weten hoe riskant het voor Europa is om Afghanistan aan zijn lot over te laten. Zonder Europees (en Amerikaans) geld zal Afghanistan verder verarmen, waardoor de kans op radicalisering en terrorisme toeneemt. Hoe groter de Verelendung, hoe meer Afghanen op weg naar Europa zullen gaan. Minister Kaag van Buitenlandse Zaken zei donderdag in Ankara dat er ‘investeringen’ nodig zijn om zo’n uittocht te voorkomen. Bovendien: als Europa geen zaken doet met de Taliban heeft het helemaal geen middelen meer om de naleving van mensen- en vrouwenrechten te bevorderen. Deze constellatie biedt de Taliban speelruimte: ze zullen waarschijnlijk proberen het Westen zo ver tegemoet te komen dat er hulp loskomt, zonder dat de fundamentalistische principes van hun regime wezenlijk worden aangetast.

Daarnaast speelt de geopolitiek een rol. Onder het vorige Talibanbewind was Afghanistan een pariastaat die slechts door drie landen werd erkend: Saoedi-Arabië, Pakistan en de Verenigde Arabische Emiraten.

Nu hebben China en Rusland al gezegd dat ze met de Taliban willen samenwerken, hoewel ze geen haast hebben met formele erkenning. Voor de Taliban kunnen Rusland en China aantrekkelijke partners zijn, die geen lastige vragen stellen over mensen- en vrouwenrechten.

Rusland en China

Daarom is het Westen ondanks alles welhaast gedwongen zaken te doen met de Taliban, zei onderzoeker Markus Kaim van de Duitse Stiftung Wissenschaft und Politik bij een rondvraag van de denktank Carnegie Center. ‘In een internationale orde die wordt gekenmerkt door de rivaliteit van grote mogendheden, kan het Westen zich simpelweg niet permitteren om het land te verlaten en de regio aan andere machten over te laten’, aldus Kaim.

Zo staat Europa voor een ingewikkelde balanceeract, waarbij mensenrechten en geopolitieke belangen tegen elkaar moeten worden afgewogen. Nu de wapens gefaald hebben, probeert Europa de Taliban met financiële pressie tot een gematigder koers te dwingen. EU-buitenlandchef Borrell wilde de hoop vrijdag niet laten varen: ‘Sommige mensen zullen zeggen: de Taliban zullen nooit aan onze voorwaarden voldoen. Laten we kijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden