Column

'Europa moet oppassen: Nederland heeft een pesthumeur'

Het nationaal humeur is naar een dieptepunt gedaald door de geflopte Grote Sportzomer. 'Op onze vakantiebestemmingen kregen we ook nog eens half door dat de eurocrisis nog altijd doorziekt', schrijft columnist René Cuperus.

OPINIE - René Cuperus
Angela Merkel praat met Mario Draghi (Link) en Mario Monti (R). Beeld EPA
Angela Merkel praat met Mario Draghi (Link) en Mario Monti (R).Beeld EPA

Europa moet oppassen de komende tijd: Nederland heeft een pesthumeur. De Grote Sportzomer waar we ons allemaal zo op verheugd hadden, is in het water gevallen. Er komt maar geen einde aan de lijdensweg van Sportland Nederland. Eerst een totaal geflopt Oranje bij het EK voetbal, dan het letterlijk uit de Tour de France vallen van de Nederlandse wielrenners. Nu weer te veel niet ingeloste medaillebeloftes bij de Olympische Spelen - al gaat het de laatste dagen gelukkig beter. Tot overmaat van ramp bleek de meteorologische zomer ook nog eens een vervroegde herfst en schijnt Zomergasten tegen te vallen. Hoeveel erger kan het nationale humeur op de proef worden gesteld?

Gezelschapsspel
Nederland is ook in een rothumeur door Europa. Op onze vakantiebestemmingen kregen we half door dat de eurocrisis nog altijd doorziekt. Het drijfzand van de eurocrisis sleurt ons land verder mee. Ergerniswekkend is dat de redding van de euro een gezelschapsspel is voor maar een beperkt aantal spelers. Aan tafel zitten de financiële markten (wie of wat dat ook mogen zijn), Angela Merkel, Europese Bank-directeur Mario Draghi en het Europees-federale oliemannetje Van Rompuy.

Kleine landen als Nederland, laat staan burgers uit kleine landen, staan aan de zijlijn naar het grote speelbord te kijken. Halma voor de happy few. Naar verluidt, wist premier Rutte op de laatste Eurotop in Brussel niet meer gedaan te krijgen dan de verwijdering van het lidwoord 'de' uit het 'bouwstenen-rapport' van Van Rompuy. Dat is een voor de toekomst van de Nederlandse democratie uiterst cruciale tekst waarin de blauwdruk van een strakker verenigd Europa wordt geschetst.

De reparatie van de gammele muntunie wordt ons voorgesteld als een kwestie van complexe financiële techniek. Het jargon spreekt van noodfondsen, ECB-interventies, eurobonds en banklicenties. Laten gewone stervelingen, inclusief de van kiezersangst stijfstaande nationale politici, dat maar aan de experts over.

Stormram
Wat mensen terecht humeurig maakt, is dat de eurocrisis als stormram wordt gebruikt voor verdiepte Europese integratie en voor een neoliberale terugsnoeiing van de publieke uitgaven. Nieuwe spelregels voor Europese samenwerking worden, zonder veel deliberatie, geforceerd afgedwongen. Daar waar we allemaal dachten dat de mooie naoorlogse Europese samenwerking een soort huwelijk op huwelijkse voorwaarden was, blijken we - met dank aan die vervloekte euro - plotsklaps in gemeenschap van goederen te zijn getrouwd. Met de Finnen, Grieken, Spanjaarden, Duitsers en Ieren. Hun schulden zijn onze schulden. Onze pensioenen zijn hun pensioenen.

In het echte leven heet het dan dat je er bent ingeluisd, en sprint je als Usain Bolt naar een echtscheidingsadvocaat. In Europa werkt dat anders. Daar steunt zo'n beetje iedereen de redding van de euro. Tot elke prijs. Laat de beursbengels van de financiële markten vooral niets anders horen! Het weinig imposante argument daarvoor is dat de ineenstorting van de euro een nog grotere catastrofe zou betekenen. Dat moet dan de bevolking overtuigen!

Makkelijk zal dat dus niet zijn. Men beseft heel goed dat de eurocrisis niet in Zuid-Europa ophoudt. Iedereen voorvoelt dat ook Nederland voor een draconische bezuinigings- en ombouwperiode staat. De Magere Jaren zijn aangebroken. We beleven een reprise van het Den Uyl-moment in de oliecrisis van de jaren zeventig: 'Die tijd komt nooit meer terug.' Deze woorden sprak de toenmalige premier destijds even plechtstatig als moedig voor de tv-camera's. Alleen is er nu niemand van het kaliber Den Uyl om de samenleving ervan te overtuigen dat de versobering van Nederland fair en sociaal vertrouwenwekkend zal verlopen.

De verkiezingen van 12 september worden daarom een herhaling van het 'nee' van het Europese Grondwetsreferendum. Een slecht gehumeurd Nederland zal aan Europa het signaal afgeven dat men weliswaar Europagezind is, maar niet gediend is van onbeperkte miljardentransfers en overtrokken federatieve experimenten om de financiële markten te kalmeren. Het zal een krachteloos 'nee' blijken te zijn, omdat de Europese trein doordendert zolang er geen echte alternatieven op tafel liggen voor de panische mond-op-mondbeademing van de euro van dit moment.

Veel zal nodig zijn om het Nederlandse humeur weer op te fleuren en iedereen weer onbedaarlijk aan het lachen te krijgen.

René Cuperus is cultuurhistoricus en columnist voor de Volkskrant.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden