Europa moet je leren

Met de ondertekening van het Verdrag van Lissabon zijn nog niet alle obstakels verdwenen op de route naar een verenigd Europa....

Zevenentwintig regeringsleiders van de Europese Unie – Merkel, Sarkozy, Brown, Balkenende en de anderen – ondertekenden gisteravond het Verdrag van Lissabon, opvolger van het weggestemde Europese grondwetsverdrag. De opluchting in deze kringen is waarschijnlijk groot. Als ook alle nationale parlementen hun goedkeuring geven, kan het debat over Europa’s staatkundige vorm na zeven jaar worden gesloten. Het gevoel heerst: eindelijk klaar met de inrichting, nu weer gewoon aan het werk.

Inderdaad is er genoeg te doen, aan economie, klimaat of onze relaties met de buitenwereld. Toch is dat niet het hele verhaal. Of ze het leuk vinden of niet, onherroepelijk komt de fundamentele kwestie van Europa’s vorm en zelfdefinitie weer op de regeringsleiders af. Twee recente boeken bieden een blik op het hedendaagse denken erover.

Het beste en dunste van de twee bundels is Paleis Europa. Het bevat de lezingen die zes ‘grote denkers’ op Paleis Noordeinde hielden over de Europese geschiedenis, democratie en grenzen. Opmerkelijk was de voorbeschouwing van koningin Beatrix (afgedrukt in het Betoog van 24 november jl.), waarin het staatshoofd de Nederlandse politieke klasse oproept het zwijgen over de gezamenlijke Europese toekomst te doorbreken.

De Poolse historicus Krzysztof Pomian schetste in het Paleis in een prikkelend panorama de Europese geschiedenis sinds het jaar 500. Niet als een collectie nationale geschiedenissen – van de oude Galliërs tot aan generaal De Gaulle, de Germanen tot Hitler, enzovoort –, maar als een gezamenlijke geschiedenis, waarin de 19de-eeuwse natiestaat zijn plek vindt als typisch Europese uitvinding.

Zo verschijnt de Europese identiteit niet als een door Brussel gecultiveerd kasplantje, maar als een werkelijkheid die minstens duizend jaar teruggaat. Ze is voor onze culturele buren (China, islam) dan ook een vanzelfsprekendheid. Helaas brandt de Pool zijn vingers niet aan de vraag wat dit betekent voor onze relatie met Turkije: binnen of buiten de Europese grenzen?

Ook de avond met Larry Siedentop en Bronislaw Geremek moet aardig zijn geweest. De Britse politiek filosoof vindt dat we moeten toegeven dat het Europees Parlement ‘een mislukking’ is geworden, terwijl de Poolse oud-minister (nu zelf europarlementariër) erkent dat de Europese democratie rust op het gegeven dat alle lidstaten parlementaire democratieën zijn. Verder hoorde men de Franse commentator Dominique Moïsi de politieke emoties angst en hoop in kaart brengen, de Turkse econoom Kemal Dervis pleiten voor flexibele grenzen en de Britse topdiplomaat Robert Cooper uitleggen wat de fundamentele wet van Europa is: ‘Je sluit altijd een compromis.’

In de bundel Visions d’Europe is een dertigtal auteurs bijeengebracht door het Brugse ‘Europacollege’. Behalve bovengenoemde Paleis-redenaars Geremek en Siedentop treft men mooie stukken van beroemdheden als Umberto Eco, de Franse mediëvist Jacques Le Goff en de Deense euroscepticus Jens-Peter Bonde.

De toon in dit overzichtswerk is academischer. Veel auteurs benadrukken hoe ingewikkeld en problematisch de Unie is, hoe uiteenlopend de nationale, economische en sociale stelsels, hoe moeilijk de geografische afbakening.

Met de uitgave wordt ook beoogd een plek bieden aan het ‘debat tussen generaties’. Die doelstelling is mislukt. De woordvoerders van de jongere generatie zijn louter gerekruteerd onder voormalige studenten van het Europacollege. Gek genoeg schurken juist hun bijdragen dicht aan tegen de Brusselse beleidstaal. Opnieuw lijkt Europa iets wat je moet leren, of waar je in moet geloven. Welke jonge generatie gaat uitdragen dat Europa er simpelweg is?Luuk van Middelaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden