Europa moet echte democratie worden

Het recente conflict tussen de Europese Commissie en het Europees Parlement heeft Europa ook in Nederland weer op de politieke agenda gezet....

HET constitutionele gevecht in Straatsburg twee weken geleden tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie heeft onmiskenbaar geleid tot een versterking van het Parlement. Het is jammer dat het EP toen het zijn tanden liet zien niet durfde door te bijten, maar de Commissie is wel onder politieke curatele gesteld.

De eerste test voor de nieuwe krachtsverhoudingen is al in maart als het parlement debatteert over de kwijting van de begroting 1997. In maart zal ook de onderzoekscommissie van wijzen verslag doen over de uitvoering van de maatregelen die Commissievoorzitter Santer heeft aangekondigd. Overigens, had het Europees Parlement zijn positie sterker kunnen maken door te besluiten een eigen onderzoekscommissie in te stellen.

De gebeurtenissen hebben in eigen land de Europese dimensie van beleid weer op de agenda gezet. Terecht, nu de invoering van de euro een feit is geworden komt Europese eenwording dichter bij huis dan ooit.

Bovendien staat het Verdrag van Amsterdam op het punt in werking te treden. Het verdrag geeft nationale parlementen voor het eerst een rol in het wetgevingstraject van de Unie. Daar moet het Nederlands parlement ook voor geëquipeerd zijn. Een van de concrete invullingen van het Verdrag zou de introductie kunnen zijn van een grondwettelijk recht van het parlement om relevante informatie over Europese regelgeving vooraf te ontvangen.

Een uitdrukkelijk parlementair informatierecht doet niet alleen recht aan de positie van het Nederlandse parlement, maar geeft de regering een wapen in handen om met een beroep op de interne verplichtingen naar het eigen parlement Brusselse documenten tijdig en openbaar ter beschikking te krijgen.

Tevens zou het parlement een wettelijk instemmingsrecht moeten krijgen voor een aantal besluiten die worden genomen in het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid. De vraag is gerechtvaardigd of in Brussel niet nu al besluiten worden genomen op dit terrein die politiek of volkenrechtelijk bindend zijn en dus parlementaire betrokkenheid behoeven.

Een ander punt betreft het spreekrecht voor de Nederlandse leden van het Europees Parlement in de Kamervergaderingen die de Raden van Ministers voorbespreken. Hoewel de regering formeel alleen verantwoording schuldig is aan de nationale parlementariërs, zal de deelname van EP-leden leiden tot meer informatie en het debat scherper maken. Een oud voorstel dat gelukkig nu de ondersteuning krijgt van een nieuwe kamermeerderheid.

Naast deze onderwerpen op nationaal niveau is het van belang de democratie ook op Europees niveau te versterken. De komende maanden worden belangrijke beslissingen genomen op weg naar de uitbreiding van de Unie: de hervorming van de landbouwpolitiek en de structuurfondsen en de vaststelling van de nieuwe financiële perspectieven 2000 - 2006.

Het Verdrag van Amsterdam heeft een stap voorwaarts gezet in de openheid en democratisering van de Unie. In drie ronden (1986, 1991 en 1997) is het Europees Parlement van tandeloze tijger een orgaan geworden dat er toe doet. In plaats van het tweespan Europese Commissie - Raad van Ministers is nu sprake van een driehoek Commissie - Parlement - Raad.

Dit neemt niet weg dat met name de parlementaire poot van de driehoek versterking verdient. Europese burgers zullen ook eerder naar de stembus gaan als het EP een democratische macht van belang wordt. De toetreding van nieuwe lid-staten dient dan ook gepaard te gaan met een verdere democratisering.

Om deze redenen zou op korte termijn een conferentie van de regeringen van de lidstaten moeten plaatsvinden. Deze conferentie zou als resultaat moeten hebben dat het Europees Parlement wat betreft het landbouw- en visserijbeleid, zowel over de begroting als over de wetgeving, volledige medewetgevende bevoegdheden krijgt. Op dit moment hebben noch het Europees Parlement, noch de nationale parlementen iets te vertellen over bijna de helft van de begroting van de Europese Unie (ongeveer 90 miljard van 190 miljard gulden). Dit is een onduldbare situatie.

Ook in het immigratie- en asielbeleid moeten de regeringen het Europees Parlement zo snel mogelijk medewetgevende bevoegdheden geven. Tot het Verdrag van Amsterdam werd het Europees asielbeleid volstrekt bepaald door de regeringen. Omdat in de huidige situatie unanimiteit in de Raad van Ministers is vereist, kan de besluitvorming makkelijk worden tegengehouden. Europa is hiermee de gegijzelde van de meest behoudende lidstaat.

In het Verdrag van Amsterdam wordt bepaald dat uiterlijk over vijf jaar meerderheidsbesluitvorming in de Raad wordt geïntroduceerd en het Europees Parlement medewetgevende bevoegdheden krijgt in het asielbeleid. Dit is een belangrijke opening. Het is nu aan de nationale parlementen om hun regeringen onder druk te zetten om niet te wachten tot het Verdrag van Amsterdam vijf jaar van kracht is, maar zo snel mogelijk versterking van openheid en democratie te eisen.

Meer in algemene zin moet het Europees Parlement op de terreinen waarop de Raad van Ministers met meerderheid besluit, mede-wetgevende bevoegdheden krijgen. Waar nationale ministers kunnen worden overstemd, is de reikwijdte van de nationale parlementen te beperkt om de besluitvorming te controleren en is het Europees Parlement de aangewezen instantie. Samenwerking tussen nationale en Europese parlementariërs is hierbij onontbeerlijk.

Ten slotte moet het Europees Parlement in staat worden gesteld om de voorzitter van de Europese Commssie te kiezen op voordracht van de Europese Raad. Net als in Nederland moet er sprake zijn van een collectieve politieke verantwoordelijkheid voor de gehele Europese Commissie en een individuele verantwoordelijkheid voor de afzonderlijke Commissarissen. Europa moet kortom een volwassen democratie worden.

Thom de Graaf is voorzitter van de Tweede-Kamerfractie van D66.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden