EUROPA LOOPT VAST

DE EUROPESE leiders doen heus erg hun best voor de Europese eenwording. Je vraagt je soms zelfs wel eens af waar hun idealisme vandaan komt....

Ronald Plasterk

Ik heb me al vaker verbaasd over de psychologie van de eurozeloot. Misschien dat een vaderlands politicus het toch een grotere kick vindt om met Bekende Europeanen om te gaan dan met Bekende Nederlanders. Voor de oudere generatie zal ook het 'nooit meer oorlog in Europa' gevoel meespelen.

Ondanks dat grote enthousiasme dreigt Europa een fiasco te worden. De top in Nice ging volledig voorbij aan de echte vragen. Je moet toch wel erg door je vak als politicus-onderhandelaar verblind zijn om je druk te maken over de vraag of Nederland twaalf en België elf stemmen moet hebben in de Raad van Ministers.

Nederland is er kennelijk een groot voorstander van dat de EU snel wordt uitgebreid, tegelijk wil het veel invloed houden in de besluitvorming. Dat kan natuurlijk niet samen. Als het aantal lidstaten van de EU ongeveer verdubbelt dan zal de invloed van Nederland halveren. We zullen in de toekomst 2,9 procent van de stemmen hebben in de ministerraad, en het had echt niets uitgemaakt als dat 2,8 procent geweest was. Hoe vaak maakt de Nederlandse publieke opinie zich druk over de exacte invloed van Gelderland op nationaal niveau? Weet u hoeveel Utrechters er staatssecretaris zijn?

Echt belangrijk is dit: Europa mag alleen een instituut van werkelijke invloed zijn als het democratisch is. Het is democratisch als er een Europese publieke opinie is, die wordt gevoed door een pluriforme Europese pers en door inhoudelijke debatten onder de bevolking, en die resulteert in de standpunten van Europese politieke partijen die dingen naar de stemmen van Europese kiezers.

Europarlementariërs klagen graag over het democratisch tekort in Europa, en bedoelen dan dat hun parlement meer invloed moet krijgen, maar dat zou alleen goed zijn wanneer dat parlement ook werkelijk uiting geeft aan de wil van de bevolking.

Aan de elementaire voorwaarden hiervoor wordt echter beslist niet voldaan, en ik zie ook geen beweging die ertoe leidt dat eraan voldaan gaat worden. Een vertegenwoordigende democratie werkt pas als er partijen zijn van voldoende omvang, op zo'n manier dat de uitslag van de verkiezingen een verschil maakt voor het beleid.

Dan moeten er dus Europese partijen zijn die ook de samenstelling van de commissie bepalen: de Nederlandse PvdA zou, om maar een voorbeeld te noemen, pal achter partijgenoot Neil Kinnock moeten staan, en natuurlijk niet achter landgenoot Frits Bolkestein. Die Europa-brede partijen kunnen er pas zijn als er voldoende gelijkgestemdheid is tussen de verschillende stromingen in alle lidstaten, zodat een Roemeense socialist ongeveer op één lijn zit met een socialist uit Zweden, en een Poolse christen-democraat met een christen-democraat uit Nederland. In de praktijk zijn de landgenoten het vaak meer met elkaar eens dan met hun partijgenoten uit andere landen.

Vervolgens zou er een serieus politiek debat moeten zijn op Europees niveau. Voor een debat is het nodig dat je naar elkaar luistert en op elkaar reageert. Dat kunnen ze niet in het europarlement. Zonder één voertaal kun je niet serieus debatteren. Het probleem van het leger van tolken in Brussel is niet de kosten daarvan, maar het feit dat het synchroon vertalen elk debat reduceert tot het opzeggen van standpunten. Er is geen enkele serieuze internationale organisatie die via tolken werkt: of het nu het bedrijfsleven is, de sport of de wetenschap, iedereen accepteert Engels als voertaal. Zolang Frankrijk een rol speelt in Europa is het een totale illusie dat Engels als voertaal geaccepteerd zal worden, en dus komt er nooit een Europees Brussels Today, en geen Europese People's Paper.

De bijeenkomst in Nice slaat het vertrouwen weg dat de Europese leiders met iets nuttigs bezig zijn. Ze lijken verward te zijn in kleine competentiekwesties, en elk gevoel van richting te missen. Men zou moeten praten over het einddoel van dit proces van eenwording, en dan moeten kijken hoe dit te bereiken. Daarbij zou men toch zeker moeten weten dat dit einddoel ook door de bevolking gewenst wordt.

Een belangrijke vraag is of een Europa dat verstrekkende invloed heeft op grote gebieden van wetgeving wel kan bestaan als de culturele en economische diversiteit zich uitstrekt van Ierland tot Bulgarije en Turkije. Maar je hebt echt niet het gevoel dat de dames en heren die in Nice bijeen waren hierover nadenken.

Ik vrees dat het niets wordt met Europa.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden