Europa kende monsterlijke roofdinosaurus

Een stuk bovenkaak dat een Nederlandse hobbyist jaren geleden in Portugal opraapte, blijkt afkomstig van een nog niet eerder beschreven roofdinosaurus. Het is meteen de grootst bekende roofdinosaurus die ooit op het Europese vasteland rondliep.

AMSTERDAM - Het dier stampte zo'n 150 miljoen jaar geleden rond door het huidige Portugal en was iets kleiner dan de vermaarde Tyrannosaurus rex. Maar niet minder indrukwekkend: tien meter groot van neus tot staart, lopend op twee boomstronken van poten en voorzien van een enorme bek vol messcherpe, tien centimeter lange dolktanden.


Naar nu blijkt, wijkt het dier genoeg af van andere fossielen om hem uit te roepen tot aparte soort, Torvosaurus gurneyi ('woeste hagedis van Gurney', een verwijzing naar de Amerikaanse dinotekenaar James Gurney).


Dat is geen woord te veel gezegd, vindt paleontoloog Anne Schulp van Naturalis in Leiden en het Natuurhistorisch Museum Maastricht, zelf niet betrokken bij de studie. 'Als je kijkt naar de eindeloze lijst met aandachtspuntjes die ze hebben afgevinkt, dan lijkt die nieuwe naam me helemaal gerechtvaardigd.'


Het is alweer ruim tien jaar geleden dat de Nederlandse dinorestaurateur Aart Walen het cruciale fossiel, een stuk bovenkaak met een tand erin, in Portugal vond tijdens het fossielen zoeken. 'Een droomvondst', herinnert Walen zich. 'Als fossielenjager wil je het liefst een roofdier vinden en dan nog het liefst een stuk van de schedel, en dán nog het liefst een tand. Dit was alles tegelijk.' Toen Walen zijn vondst later aan Portugese experts toonde, 'sloegen die steil achterover'.


Eieren

Zo mogelijk nog ongelooflijker was een vondst die Walen enkele jaren later deed in dezelfde kuststreek: een nest van de Torvosaurus, met eieren en zelfs resten van een dinosaurusembryo erin. 'Het gebied was destijds een estuarium, met lagen modder die af en toe bedekt raakten door zand uit de zee', zegt Walen. Tegenwoordig is de bodem een fossielenrijke gesteentelaag nabij het kustplaatsje Lourinhã, zo'n vijftig kilometer boven Lissabon. 'De afgelopen vijftien jaar heeft dit gebied zich bewezen als een schatkamer op dinogebied', zegt Schulp. 'De meest fantastische fossielen komen ervandaan.'


Torvosaurus gurneyi leefde in het Jura-tijdperk, de hoogtijdagen van de dinosauriërs. Destijds was Europa net losgescheurd van Amerika, waardoor dieren aan weerszijden van de huidige Atlantische Oceaan min of meer zelfstandig konden evolueren. De Portugese soort, een naaste verwant van de Amerikaanse roofdinosaurus Torvosaurus tanneri, is 'het grootste vastelandroofdier tot dusver in Europa ontdekt', aldus paleontologen Christophe Hendrickx en Octávio Mateus in het vakblad PLoS One. De vondst van zo'n groot roofdier verbaast Schulp niet. 'Er liep in die tijd tenslotte ook een heleboel groot voedsel rond.'


Zelf is Schulp betrokken bij de Leidse inspanningen om een Tyrannosaurus rex vanuit de VS naar Nederland te halen. Overbodig, nu duidelijk is dat er ook in Portugal een soort T. rex rondliep? 'Welnee', zegt Schulp. 'Het is toch een heel ander beest.' T. rex maakte de wereld zo'n honderd miljoen jaar ná de Torvosaurus onveilig, in het Krijttijdperk.


Walen brengt in herinnering dat de makers van de film Jurassic Park de T. rex in feite in het verkeerde tijdperk plaatsten. 'In het echte Jura was je Torvosaurus tegengekomen. Wat dat betreft, is hij de echte T. rex van het Jura.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.