Europa kan zich niet verschansen achter een sociale Maginot-linie

Hoe ging de tekst ook alweer? 'Angie, Angie, when will those clouds all disappear?..

Als de voortekenen niet bedriegen, krijgen Duitse popliefhebbers deze lyrics in de komende maanden veelvuldig te horen. Want Angie gaat steeds vaker over de tong als koosnaam voor Angela Merkel, de vrouw die een goede kans maakt om bondskanselier Gerhard Schröder op te volgen. Voor dj's is het dan nog maar een kleine stap naar een muzikaal citaat uit het gelijknamige nummer van de Rolling Stones.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de weinig wufte domineesdochter niet bepaald het type is dat meteen voor het geestesoog verschijnt bij het luisteren naar Angie. Maar het ziet er niet naar uit dat de Duitse kiezer hierdoor nog ernstig aan het twijfelen wordt gebracht. Met een werkloosheid van om en nabij de 12 procent, met een hervormingsbeleid dat wel schrik heeft aangejaagd, maar geen economisch reveil heeft gebracht, en met een onmachtig Duitsland in een zwalkend Europa is het krediet van de rood-groene coalitie tot het minimum gereduceerd.

Wie dezer dagen allicht ook een stukje uit Angie neuriet, is Tony Blair. Want waar de aanvoerster van de Duitse christen-democraten zich op veel beleidsterreinen nog op de vlakte houdt, heeft ze juist op het gebied van de buitenlandse politiek wel iets van haar kaarten laten zien. En die kaarten zullen de Britse premier ongetwijfeld bekoren.

Kaart één: hoewel de as Berlijn-Parijs van cruciaal belang blijft, moet Duitsland zich niet zo aanvlijen tegen Frankrijk als onder Schröder gebeurde. Kaart twee (in dezelfde kleur): Berlijn moet meewerken aan een grondige herziening van de Europese begroting en met name van de landbouwuitgaven. Kaart drie: verbetering van de bekoelde betrekkingen met de Verenigde Staten.

Voor Nederland en andere kleinere lidstaten van de Europese Unie komen er trouwens ook bemoedigende geluiden uit Duitse kringen die het straks mogelijk voor het zeggen krijgen. Fractievoorzitter Wolfgang Gerhardt van de FDP, die wordt getipt als minister van Buitenlandse Zaken in een christelijk-liberale coalitie, pleitte deze week in de Financial Times voor herstel van de 'geprivilegieerde relatie' die Duitsland vroeger onderhield met de kleinere EU-landen en die sterk is verwaarloosd. Op zijn beurt stelde Friedbert Pflüger, buitenland-woordvoerder van de CDU in de bondsdag, een eerherstel voor het Europese stabiliteitspact in het vooruitzicht. Duitsland heeft volgens hem ten onrechte de rol van hoeder van de financiële stabiliteit opgegeven.

Uiteraard vormen deze signalen geen garantie dat de bordjes daadwerkelijk worden verhangen als in Berlijn een regering-Merkel aan de macht komt. Als brede volkspartij heeft de CDU niet veel minder moeite met het doorvoeren van drastische hervormingen dan de SPD. En de Europese landbouwpolitiek heeft een Duits steunpunt van gewicht in de Beierse CSU.

Maar er is wel iets aan het schuiven in het Duitse denken. Veelzeggend is alleen al de kop boven het openingsartikel in de links-liberale Die Zeit van deze week: Nur ein Vorort Shanghais? (Slechts een voorstad van Shanghai?). In het artikel plaatst commentator Josef Joffe de perikelen rond de Europese Grondwet en het echec van de top in Brussel nadrukkelijk in het perspectief van de mondiale uitdaging waarvoor Europa zich ziet gesteld. Vanuit dat perspectief bezien acht hij de door de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker geconstrueerde tegenstelling tussen een 'economisch ingericht Europa' (dat Blair zou nastreven) en een 'verdiepte Unie' (zoals geconcipieerd door Jacques Chirac, Schröder en hemzelf) volstrekt achterhaald. Sterker: dat is een 'valse tegenstelling', die voortkomt uit 'ouderwets denken'. Wie Europa wil inrichten als een sociaal bolwerk tégen de globalisering, 'zal erdoor worden overrompeld zoals ooit Frankrijk achter zijn Maginot-linie'.

Dat Blair als aanstaand EU-voorzitter misschien toch meer potten kan breken dan zich direct na de mislukte eurotop liet aanzien, blijkt niet in de laatste plaats uit de toon waarop Duitse en ook Franse kranten schrijven over zijn optreden in het Europees Parlement. Uiteraard blijft niet onvermeld dat de Britse premier de afgelopen jaren nooit werkelijk zijn prestige in stelling heeft gebracht om Groot-Brittannië hechter te verankeren in de EU. De tactische motieven die hem thans bewegen tot een krachtige stellingname, komen ruimschoots aan bod, evenals de vele barrières die hem staan te wachten wanneer zijn Europese missie daadwerkelijk begint. Niettemin klinkt in de berichtgeving duidelijk bewondering door voor een leider die met de gave van het woord zozeer het initiatief naar zich toe kan trekken, die de Europese zwakheden resoluut bij de naam noemt en wiens visie niet ophoudt bij de buitengrenzen van de Unie.

Zijn rede was 'retorisch briljant, in vorm en woordkeuze soepel, maar in de kern van de zaak scherp en trefzeker', aldus de Frankfurter Allgemeine.

Le Figaro zet Blair neer als een politieke James Bond, die zich de onmogelijke opdracht heeft gesteld om Dr. No (Chirac) uit te schakelen. Onmogelijk? In de film wint 007 uiteindelijk altijd. Mede dankzij vrouwelijke assistentie. Dus daar is ze weer: 'Angie, I still love you, baby, Everywhere I look I see your eyes.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden