Europa kan Al Qa'ida niet afkopen

Er was eens een land, waarvan regering en volk bijna tegen elke prijs wilden voorkomen dat ze opnieuw zouden worden meegesleurd in een oorlog met een oude tegenstander....

Maar de oorlog kwam toch en wat ooit als wijsheid gold, heette voortaan een voorbeeld te zijn van hoe het niet moest. Het volk was dat van Groot-Brittannide tegenpartij was Hitler-Duitsland, de politiek van toegeeflijkheid was de appeasement en de eenzame criticus was Churchill. Hij eindigde als de held van het verhaal, maar daar gaat het nu niet om. In het licht van de aanslagen in Madrid is het interessant te zien hoe de appeasement tegenwoordig een scheldwoord ooit door veel Britten werd omarmd als een verstandig antwoord op de nazi-dreiging.

Ook nu, in de reacties op 11/3, zijn er twee kampen, dat van de redelijkheid en dat van de militanten. De laatsten reageerden ontzet, toen de Spaanse kandidaat-premier Zapatero meteen na de vermoedelijk door Al Qa'ida gepleegde aanslagen zei de troepen te willen terughalen uit Irak. De term appeasement werd afgestoft en in stelling gebracht tegen de Spanjaarden.

Maar geschiedenis als analogie is niet minder gevaarlijk dan geschiedenis als theologie, zei de historicus Arthur Schlesinger jr. De 'les van Mn 1938' speelde een niet altijd gelukkige rol in tal van naoorlogse conflicten (Korea, Vietnam, Suez en Cuba). Ze kan daarom niet als een carbonpapiertje over de actualiteit worden gelegd. Osama bin Laden is geen Hitler, zeggen de voorstanders van een bezonnen aanpak. En dat is zo. Voorzichtigheid is geboden met historische referentiekaders.

Volgens de pleitbezorgers van de redelijkheid heeft het geen zin te zwelgen in Churchilliaanse visioenen over de ondergang van het Avondland. Zij waarschuwen voor een militaire overreactie en pleiten voor het oplossen van de structurele oorzaken van het terreurprobleem. Het is nobel gedacht, maar haalt het iets uit?

Met zijn oorlog tegen het terrorisme wakkert Bush slechts terreur aan, zo luidt een veelgehoorde stelling. Maar een simpele tijdbalk leert dat de aan Al Qa'ida toegeschreven aanslagen begonnen in 1993. Er was toen nog geen Bush en geen oorlog tegen het terrorisme. Clinton zetelde in het Witte Huis en bemoeide zich eerder te weinig dan te veel met de wereld. En toen dat in 1995 en 1999 veranderde, greep hij juist in ten gunste van de moslims in Bosnin Kosovo. Bovendien deed hij in 2000 in Camp David een uiterste poging de Palestijnen hun eigen staat te geven. Als 'dank' volgde in 2001 '11 september'. Bush was toen net acht maanden president en had nog niets gedaan waaraan moslim-radicalen aanstoot konden nemen.

Het islamistisch terrorisme heeft kennelijk geen aansporing nodig. Het maakt niet uit wat de Amerikanen doen het feit dat ze er zijn, is voor de extremisten provocerend genoeg. Misschien kan Prodi, van de Europese Commissie, de Amerikanen voorstellen zichzelf af te schaffen.

Een andere opvatting is dat het Westen als stuwende kracht achter de globalisering veel ressentiment kweekt bij degenen die er niet van profiteren en zich vervolgens willen wreken. Daarom moet de zaak bij de wortel worden aangepakt en de armoede opgeheven, zei de Duitse kanselier Schr na 'Madrid'. Maar deze 'oplossing' is zo van de lange termijn dat het de vraag is of het nog wel het predikaat oplossing verdient. Zeker als in de tussentijd weinig geduldige terroristen westerse burgers met bommen blijven bestoken.

Desalniettemin blijft de voedingsbodemtheorie onverminderd populair. Wat vreemd is omdat niemand in zijn persoonlijk leven zo'n redenering zou accepteren. Stel je hebt een tumor, je gaat naar de dokter en die zegt 'u moet gezond eten, niet meer roken en drinken, stress vermijden en op tijd naar bed gaan'. Het eerste wat je dan doet, is de arts bij zijn nekvel grijpen en eisen dat hij de tumor wegsnijdt, wegbestraalt of wegspuit omdat wegpraten zeker niet zal helpen.

Kortom, Europa moet voorkomen dat de vrees voor een overreactie ten koste gaat van de weerbaarheid en uitmondt in illusiepolitiek. Een beweging als Al Qa'ida met haar obscurantistische ideologie van de dood is niet bevattelijk voor 'ons soort redelijkheid'. Wie dat denkt, maakt dezelfde fout als zij die ooit dachten Hitler te kunnen afkopen met concessies.

Divereenkomst is er wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden