Europa ja, maar met lange tanden

Wat er ook uit Europa komt, er valt weinig aan te veranderen en zeker niet via verkiezingen. Politici die stellen dat dit niet zo moet zijn, huilen gratis tranen....

Afgelopen vrijdag hoorde ik op de radio een oud deuntje tegen het referendum. Aanleiding was uiteraard de Ierse volksraadpleging over Europa. Jet Bussemaker (PvdA) bracht in het midden dat je bij een referendum niet weet waarom de mensen ja of nee stemmen. Raar argument tegen het referendum – je weet bij parlementsverkiezingen óók niet waarom de mensen precies stemmen, zeker niet in Nederland waar je bovendien niet weet welke regering dat stemmen zal opleveren.

Bij parlementsverkiezingen geef je met je stem vertrouwen, is het idee. Zo werkt de vertegenwoordigende democratie. Maar waarom zou zoiets niet opgaan voor een referendum? De Ieren hebben nu eieren voor hun geld gekozen en ja gezegd tegen Lissabon. Wat niet betekent dat ze in één klap dol zijn geworden op Europa. Dat hoeft ook niet, stemmen is nu eenmaal een kwestie van ja zeggen bij gebrek aan beter.

De moeite van mensen als Jet Bussemaker met het referendum laat vooral zien dat het voor bestuurders lastig is met bezwaren tegen Europa om te springen. Neem nou het verhaal dat vorige week in de GPD-kranten stond, een onthutsend verslag van de bezigheden van Roemeense criminelen in Amsterdam.

Sinds Roemenië bij de EU hoort, vertrekt dagelijks om vijf uur in de ochtend de touringcar van Boekarest naar Amsterdam. Roemeense ‘skimmers’ stappen in, hun tassen zwaar beladen met apparatuur ten behoeve van de pinpasfraude. Acht uur de volgende morgen stappen ze uit bij het Amstelstation. ‘Budgettoeristen sjouwen naar hun hotels, de criminelen die zijn meegereisd, gaan doorgaans al vrij snel aan de slag’, schrijft verslaggever Paul Vugts droogjes, die de scène vanuit de bosjes gadesloeg.

Hij schetst de achtergrond van dit verhaal. De stad Baçau, in het noordoosten van Roemenië, is de geboortegrond van het skimmen. Daar staat een technische universiteit tjokvol ingenieurs die na de val van dictator Ceausescu werkloos werden. Vervolgens bekwaamden ze zich in het klonen van bankpassen, om daarna in groten getale af te reizen. Naar het Amstelstation bijvoorbeeld.

Nu weet ook de PvdA, de partij van Bussemaker, donders goed hoe een flink deel van de bevolking denkt over Europa met zijn open grenzen. In de zelfanalyse van de PvdA na de desastreuze Europese verkiezingen van juni – van zeven naar drie zetels – staat het met zoveel woorden. De partij had op een goed resultaat gehoopt vanwege het crisismanagement van Wouter Bos (over ‘je weet niet waarom mensen stemmen’ gesproken).

De kiezers dachten er anders over en lieten de PvdA links liggen – vanwege Europa. Ze waren tegen de komst van criminele Roemenen en tegen de toetreding van Turkije. Op die punten vertrouwen ze de PvdA niet, zo stond het onbarmhartig in de zelfanalyse.

In hetzelfde stuk zie je vervolgens haarfijn waar de schoen wringt. Want welke conclusie trekt de onderzoekscommissie? Niet dat het partijstandpunt inzake het EU-lidmaatschap van Roemenië of in de toekomst Turkije anders moet. Er staat gewoon helemaal niks over Europa, ja dat de partij er tijdens de campagne harder aan moet trekken, nog meer de markt op en met de mensen praten.

Met andere woorden, wat er aan schurende zaken uit Europa komt is min of meer fait accompli, of onbespreekbaar, er valt weinig aan te doen en zeker niet via verkiezingen. Die houding geldt niet alleen voor de PvdA: minister Verhagen (CDA) betreurt openlijk dat Roemenië te snel lid is geworden van de EU, maar dat zijn gratis tranen aangezien er geen tastbare daden volgen. Men zit kortom in de knoop met de afspraken op Europees niveau. Zolang het alleen om Nederland gaat, kun je de wet veranderen als het niet bevalt, of een andere regering kiezen. Maar in Europa zitten we ‘vast’ aan verdragen die iets onvermijdelijks hebben, van een te hoge waarheid om ze aan kiezers voor te leggen.

Geen wonder dat een forse meerderheid denkt dat Europa staat voor ‘hun rechten versus onze belangen’. Europa wekt inderdaad nogal eens die indruk. Eurocommissaris Barrot liet onlangs weten dat hij meer asielbeleid vanuit Brussel wil regelen, aangezien een groot deel van de lidstaten het laat afweten bij het opnemen van vluchtelingen. De Roemenen worden over twee jaar lid van Schengen, dan is de grens helemaal open. Wie durft daar iets tegenin te brengen? Verhagen heeft gedreigd een poging te doen, maar ik zet er een fles op dat hem dat niet lukt.

‘Hun rechten versus onze belangen’ – dat is precies het springende punt in de populismediscussie. Tot voor kort domineerde de opvatting dat democratie vooral rechtsstaat was. Nu wordt democratie in toenemende mate meeste stemmen gelden. Dat is vooral moeilijk voor links, dat de afgelopen decennia steeds meer mensenrechten-links is geworden. Het oude biefstuk- of belangensocialisme is voor een groot deel overgenomen door de SP en laatstelijk ook de PVV (in de AOW-discussie).

Dat zou wel eens de verklaring kunnen zijn waarom Jet Bussemaker niet van referenda houdt – de mensen stemmen voor hun eigen belang. De bevolking is gewoon te rechts geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.