Column

'Europa is vooral in dialoog met zichzelf'

Niet EU-propaganda is het probleem, maar de suggestie dat het enthousiasme over Europa vanzelf komt opborrelen, schrijft Martin Sommer. 'Het is allemaal nogal steels.'

Eurocommissaris Viviane Reding.Beeld epa

U weet dat niet, maar wij leven in het Jaar van de Burger. Ook in Nederland zijn er in dat kader allerlei activiteiten, debatten en festivals. In 2013 zal het niet meer lukken, maar hopelijk krijgen we alsnog bezoek van eurocommissaris Viviane Reding. Want het is háár Jaar van de Burger, bedacht om soelaas te bieden aan het contactuele probleem van de Europese Unie. Die burger is immers niet blij met Europa en dat moet uit het oogpunt van de Europese commissie dringend anders.

Deze week schreef de Herald Tribune een groot stuk over de propaganda-activiteiten van de EU. Allerlei organisaties, denktanks en ngo's die de blijde boodschap van eenwording verkondigen, mogen zich laven aan de Brusselse subsidiebron. De afgelopen jaren was er 215 miljoen euro voor het Europa van de Burger beschikbaar, tot 2020 is er nog eens 229 miljoen gereserveerd. Geen klein bier.

Zelfpromotie
Laten we niet preuts zijn. Welke overheid adverteert er niet met haar mooie bezigheden? Ook Nederland doet veel aan zelfpromotie, van tulpen tot Russische vriendschapsbetrekkingen. Waarom zou de EU dat niet mogen. Ik ben zelf op Europese kosten wel eens twee dagen naar Brussel geweest om kennis te maken met de prachtige instellingen daar. Het heeft weinig geholpen.

Niet propaganda is het probleem, maar de suggestie dat het enthousiasme over Europa vanzelf komt opborrelen. Het is allemaal nogal steels. Een klein Nederlands voorbeeld. Uit de afrekeningen van vorig jaar blijkt dat BNR Nieuwsradio tussen 2010 en 2012 een programma over 'Europese actualiteiten' uitzond. Gepresenteerd door de uitgesproken eurofederalist Stefan de Vries, winnaar van de EuroNederlander Award 2013. Kosten van het programma waren 78.480 euro, vergoed door de Europese commissie. Officieel geen propaganda, maar laat ik het zo zeggen: 'Europese actualiteiten' werd niet door gepatenteerd eurocriticus Thierry Baudet gepresenteerd.

De Commissie onderstreept dat ze beslist niet alleen programma's of organisaties steunt met een pro-Europese invalshoek. Nee, want dan werkt het niet. De koepel van Europese denktanks, TEPSA, Trans European Policy Studies Association, waarvan ook het Nederlandse Clingendael deel uitmaakt, wordt voor een kwart betaald uit het 'Europa voor de Burgers'-programma. En voor 31 procent door het Europarlement.

Ja-knikkers
Al die denktanks zijn natuurlijk geen ja-knikkers. Ik denk wel dat de onderstroom van de meningsvorming niet negatief zal zijn over de EU of de euro. Datzelfde geldt voor de inmiddels 875 Jean Monnet-leerstoelen overal ter wereld. In Nederland heeft elke universiteit wel een deeltijdhoogleraar die wordt betaald door Brussel. Hoeveel Monnet-hoogleraren zouden onderzoeken op welke manier er soevereiniteit terug kan naar de lidstaten? Ook daarvoor is Thierry Baudet niet uitgenodigd.

 
Allerlei organisaties, denktanks en ngo's die de blijde boodschap van eenwording verkondigen, mogen zich laven aan de Brusselse subsidiebron.

Wie in aanmerking wil komen voor een universitaire uitwisselingsbeurs in het Europese Erasmus-program-ma, moet intussen wel invullen hoe zijn onderzoek 'bijdraagt aan de doelen van de Europese commissie'. Dat geldt ook voor activiteiten in het kader van het Europa van de Burger.

Ze hoeven beslist niet pro-Europees te zijn, insisteert de commissie. Maar wel graag 'relevant met betrekking tot de doelen en prioriteiten van het 'Europa van de Burger'.' Doel nummer één: het bevorderen van een meer verenigd Europa.

Maagzuurremmers
Geen propaganda dus maar schimmige zelfpromotie. Volgens de Europa-van-de-Burger-site willen burgers 'dat de Unie een meer integraal onderdeel wordt van hun nationale landschap'. Welke burgers zijn dat en wie neemt hier het woord? Dit is het klassieke probleem van de zaakwaarnemer die zich opwerpt om namens iemand te spreken, terwijl zijn motivatie en vooral zijn financiële bron een andere is. Daarover doet geen zaakwaarnemer graag mededelingen.
Ook het alarm deze week over de funeste gevolgen van duurdere maagzuurremmers werd er niet sterker op toen bleek dat het onderliggende onderzoek door de fabrikant van maagzuurremmers was gedaan.

Tot eind oktober draait, ook in Amsterdam, het Trans Europe Festival, georganiseerd door een club die European Alternatives heet. Die afficheert zich als 'a non profit organisation, devoted to exploring post- or transnational politics'. Niet op de site, wel in de verantwoordingskrochten van de Europese commissie: European Alternatives wordt voor 60 procent bekostigd door de EU, voor een bedrag van 3 ton.

Brusselse bubbel
Europa is in het jaar van de burger vooral in dialoog met zichzelf. Van de denktanks en andere ngo's die geld krijgen, zetelt 86 procent onder de 'Brusselse bubbel' waar euro-tegenspraak een schaars goed is. Gesteunde organisaties zijn zo niet door de EU zelf opgericht, dan toch toegesneden op de subsidievoorwaarden van de commissie. Nog één voorbeeld. Citizens for Europe, 'onpartijdig, zonder winstoogmerk en niet-gouvernementeel', en met als oogmerk steun bieden aan het Europese project, wordt voor 80 procent door de commissie betaald.

Over burgers gesproken: het meest in het oog springt dat dit georganiseerde euro-enthousiasme zo weinig zoden aan de dijk zet. Begin deze maand bleek uit het zogeheten 'burgerperspectieven'-onderzoek van het SCP dat het geloof in de Europese zaak weer verder is gezakt. De euro heeft nog ruime steun, maar de uitbreiding steeds minder en een flinke meerderheid vindt dat er te veel macht aan Brussel is overgedragen. De échte burger laat zich kortom geen knollen aansmeren voor citroenen. Een geruststellende gedachte.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

 
Dit is het klassieke probleem van de zaakwaarnemer die zich opwerpt om namens iemand te spreken, terwijl zijn motivatie en vooral zijn financiële bron een andere is.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden