Column

'Europa is niet klaar voor Duitse Trump'

Martin Schulz. Beeld afp

Raakt Duitsland 'Merkel moe'? In Saarland niet. De vuurproef wacht medio mei bij de deelstaatverkiezingen van Noordrijn-Westfalen met zijn 17 miljoen inwoners. Martin Schulz, topkandidaat van de SPD en ex-voorzitter van het Europees Parlement, daagt Merkel uit bij de Duitse parlementsverkiezingen in september. Hij werd tot Kanzlerkandidat gekozen met 100 procent van de stemmen. Een percentage dat alleen Kim Jong-un, leider van Noord-Korea, nog weet te bereiken. De Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schaüble, noemde Schulz de 'Duitse Trump'. Hij heeft een punt.

Schulz verwierf bekendheid in juli 2003 toen de Italiaanse premier Silvio Berlusconi hem in het Europees Parlement de ideale figuur noemde als Kapo in een film over een concentratiekamp. 'U past perfect'. Berlusconi veroorzaakte een ware rel.

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder bombardeerde Schulz, ex-burgemeester van het dorpje Würselen, meteen tot lijsttrekker bij de Europese verkiezingen van 2004. De loopbaan van Schulz onderging de 'wet van de omgekeerde zwaartekracht'. Hij viel omhoog. Kort daarop werd hij voorzitter van de socialistische fractie die hij leidde met ijzeren vuist.

Schulz is een autoritaire figuur met sentimentele trekken. Als Europees parlementslid botste ik soms op hem. Schulz sprak niet, hij blafte. Wie het niet met hem eens was, werd uitgescholden. 'Naar het gekkenhuis met u', werden zijn gevleugelde woorden voor critici van 'meer Europa'. Ik heb zijn verwensingen eens beantwoord met de term 'Feldwebel'. Het hielp. Ineens bedaarde hij.

Een academische studie heeft Schulz nooit voltooid, wat een inhaalbehoefte naliet. De SPD kende vroeger veel Europese parlementsleden die dankzij avondscholen waren opgeklommen. Ze waren kortaf en spraken de taal van de gewone man. Schulz was jarenlang boekhandelaar, een eerbaar beroep.

In de politiek werd hij voortgestuwd door een onbeperkte geldingsdrang. Schulz is geen denker, maar een uitvoerder zonder scrupules. Zijn mening over Europa beperkt zich tot het recycleren van bezwerende formules voor 'meer Europa'. Zou Schulz in de DDR zijn geboren, hij zou het ver hebben geschopt.

De socialistische fractie kreunde onder Schulz en was opgelucht dat hij verder naar boven viel. Hij werd voorzitter van het parlement waar hij zich profileerde als 'sterke man'. Ooit kwam de Belgische koning op bezoek en ik mocht erbij zijn op voorwaarde dat ik geen 'stoute vraag' stelde. Ik vroeg: 'Sire, denkt u dat de euro overleeft'? Schulz keek me aan met een woeste blik.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York. Beeld Sanne de Wilde

Ik heb hem maar een keer kunnen dwarszitten. In het parlement werd een forumdebat georganiseerd over de euro met Jean-Claude Juncker, voorzitter van de eurogroep, Jean-Claude Trichet, ex-voorzitter van de Europese Centrale Bank, en Dominique Strauss-Kahn (DSK), ex-directeur van het IMF. DSK was in opspraak wegens vrouwenhandel. Ik vroeg Schulz per brief of de deelname van DSK 'gepast' was. Geen antwoord. Daarop stuurde ik de brief opnieuw, met een cc aan de leden van de vrouwencommissie. Een revolte ontvlamde en DSK trok zich 'spontaan' terug. De Feldwebel moest capituleren voor het feministisch protest.

Schulz heeft een uitgekiend machtsinstinct. Hij is als geheelonthouder, een weinig voorkomend gebruik in Brussel, ook altijd helder. Na Europa viel hij verder omhoog: naar Berlijn en mogelijk richting Bundeskanzleramt. Populisme is hem niet vreemd. Hij belooft hogere uitkeringen, hogere lonen en is 'volksnahe'. Grap op sociale media: 'Als Schulz in het water springt, wordt hij niet nat, maar wordt het water sociaal-democratisch.'

Duitsland kan zich ook opmaken voor het 'Erdogan-effect'. Hoe vaker de Turkse pers Merkel beledigt als 'nazi', hoe meer sympathie zij oogst. Maar Erdogan kan miljoenen Turken met een Duits paspoort stemadvies geven: 'stem Schulz'. De 'Turkse stem' bepaalt mede de politieke toekomst van Duitsland. En dus van Europa.

Schulz is voetbalgek. Ooit sloot ik vrede met hem dankzij felicitaties voor een overwinning van de Duitse Nationalmannschaft. Hij was als een kind zo blij. Zijn jeugdherinnering gaat terug naar de FC Köln van Wolfgang Overath: Duits landskampioen in 1978. Een Nederlandse premier die met 'Bundeskanzler Schulz' overweg wil, moet zijn voetbalklassiekers kennen.

Martin Schulz is klaar voor de machtigste positie in Europa. Europa is echter niet klaar voor een 'Duitse Trump'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden