Column

Europa is niet klaar voor de ideeënstrijd

Ik zeg het maar eerlijk. Deze column komt te vroeg. Ik ben er niet uit. Mijn hoofd zit nog vol van de huiveringwekkende gebeurtenissen in Parijs. En van de waterval aan analyses, meningen en interpretaties die de terreuraanslag direct los maakte.

undefined

De duidingen buitelen over elkaar heen. Ik zie veel indrukwekkende reacties, slimme commentaren, wijze bespiegelingen. Maar ik zie ook veel misvattingen, verkeerde reflexen, verkrampt wensdenken & wegkijken en narcistische nonsens. Het lukt me op dit moment nog niet om door dat moeras van leugen en waarheid, moed en lafheid een heldere weg te banen.

De meningenindustrie en het wisselbad van stemmingen hadden ongeveer dezelfde snelheid als de klopjacht van de Franse politie op de jihadterroristen. De ene dag was #JeSuisCharlie nog een fier teken van solidariteit met de afgeslachte Charlie Hebdo-cartoonisten. Van gedeelde geschoktheid en boosheid, van opkomen voor het vrije woord, satire en cartoonvrijheid. Nog geen dag later werd die solidariteitsactie al weer verdacht gemaakt. Als hypocriet, als het je toe-eigenen van andermans leed. We waren geen Charlie. Daarvoor waren we te bang. En eigenlijk wilden we liever ook niet zo provocerend en confronterend zijn als zij, maar liever samen één, in verbroedering.

Net als destijds bij Theo van Gogh, ontbreekt bij velen het besef dat, juist omdat Charlie Hebdo en Van Gogh over de grens van de goede smaak en de angstige redelijkheid heengaan, zij zo belangrijk zijn. Zij zijn de anarcho-provocateurs in de kolenmijn. Zij zijn het die het mijnenveld verkennen waarin Europa - als het niet oppast - dreigt terecht te komen. Voor die pioniersrol hebben zij met hun leven moeten betalen.

undefined

De jihadistische terreuraanslag in Parijs maakte een heel debat los over vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Over de grenzen daaraan, en of we wel moedig genoeg zijn om 'Je suis Charlie' te mogen zeggen. Het schoot door in een potsierlijk incestueus debat in media- en journalistenkringen. Elke freelance tekstschrijver en communicatieadviseur achtte zich opeens persoonlijk target van het jihadisme.

Veel belangrijker is dat dat hele meningsvrijheiddebat (hoe wezenlijk op zichzelf ook) maar voor de helft relevant is waar het om 'Parijs' gaat. Dat heeft te maken met die tweede aanslaglocatie, de Joodse supermarkt in Oost-Parijs. De joods-Franse kinderen in die koosjere supermarkt hadden geen cartoon van Mohammed getekend. Zij hadden de islam niet geprovoceerd. Toch waren zij doelwit. Omdat zij joods zijn. Vanwege hun afkomst. Daarover is te weinig gezegd. Er is geen Twitter-hashtag 'JeSuisKosher' trending geworden. Vreemd, want de antisemitische moordaanslag op de joodse Fransen is in het naoorlogs Europa van 'dit nooit meer' minstens zo huiveringwekkend als een aanslag op de vrije media.

undefined

Veel mensen, vooral progressieven, maken zich meer zorgen om de moslimslachtoffers van de aanslag. Om de mogelijke reactie op de actie. Men vreest een islamofobe terugslag op 'Parijs' waarvan extreem-rechts en het rechtspopulisme zouden profiteren. In Dresden demonstreerden zaterdagavond 35.000 mensen tegen de Duitse anti-islambeweging 'Pegida'. In Frankrijk is Marine Le Pen buiten de nationale eenheid verstoten. Het zal de diepe verdeeldheid van de Europese samenleving er alleen maar groter op maken.

Europa is niet klaar is voor de ideeënstrijd die de komende decennia gevoerd moet worden, wil Europa zichzelf kunnen blijven als open, vrije, democratische samenleving. Mentaal, cultureel en politiek ontbreekt het de Europese landen aan zelfbewustzijn. De waarden, idealen en spelregels waar Europa zo stoer over spreekt - democratie en rechtsstaat - blijken, nu ze echt getest worden niet zo eenduidig, richtinggevend en beschermend. Zie het gerotzooi met de vervolging van Wilders. Ondertussen woedt de angst voor extreme scenario's: islamisering of de opmars van het rechtspopulisme.

undefined

Europa dreigt meegezogen te worden in de geweldsspiraal van het Midden-Oosten en in de crisis van de islamitische wereld. Deze conflicten worden in Europa geïmporteerd via migratie, via de internationale jihadistische beweging en door de militaire interventies van het Westen in de Arabische wereld. Deze geïmporteerde conflicten bedreigen het naoorlogs Europese samenlevingsmodel existentieel. Daarom zijn we gedoemd tot strijdbaarheid om de eigen waarden in Europa zelf beter te markeren en verdedigen, en tot minder (westerse) strijdbaarheid in de monsterbarende oorlogen van het Midden-Oosten.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden