Europa is het tellen van zegeningen voorbij

Menigeen zal de ervaring wel eens hebben gehad: dat je in een buitengewoon charmant kustplaatsje in Spanje of Portugal of Griekenland een zeer eenvoudig eettentje vindt, waar je voor een habbekrats een heerlijk visje eet, het weer is mooi, de lucht ruikt fris, om je heen zitten geen lawaaiige andere toeristen maar louter locals. Dan kan een groot geluksgevoel zich van je meester maken.


Het hoeft natuurlijk geen vakantie te zijn en het kan ook gebeuren als je voor je werk in Lyon, Milaan of Ljubljana bent. Simon Kuper van The Financial Times overkwam het toen hij onlangs aan de bar van een simpel cafeetje in Turijn stond en een caffè macchiato bestelde. Aan de tafeltjes zaten een paar lezende of suffende Italianen, de koffie (prijs: één euro) rook heerlijk en smaakte nog lekkerder, de hele ambiance was vredig en hij dacht: is Europa er werkelijk zo slecht aan toe als de media almaar willen doen geloven?


Tja. Er is geen gebrek aan cijfers die aangeven dat het leven nog niet zo slecht is in het vermaledijde Europa. Sterker nog: dat we er de afgelopen decennia aanzienlijk op vooruit zijn gegaan.


Neem de ranglijst van het World Happiness Report van de Verenigde Naties. De vier gelukkigste landen liggen in Europa en van de toptien zijn er zeven Europees. Kijk naar Spanje (nummer 22 op de geluksindex). Het land kampt met een schrikbarende werkloosheid, die inmiddels 27 procent van de beroepsbevolking bedraagt. Maar intussen is het gemiddelde inkomen van de Spanjaarden nog altijd bijna het dubbele van wat het in 1980 was. En wat misschien nog wel frappanter is: de Spanjaarden leven tegenwoordig gemiddeld zeven jaar langer dan in 1980.


Nog een stap verder gaan Mark Leonard en Hans Kundnani, beiden verbonden aan de European Council on Foreign Relations. Ze hebben zojuist een artikel gepubliceerd waarin ze een aantal welbekende schampere oordelen over de toestand van Europa tegen het licht houden en aan de hand van cijfers proberen te weerleggen. Hun conclusie: van een Europese aftakeling is helemaal geen sprake, het gaat veel beter met Europa dan vaak wordt beweerd.


Is de Oude Wereld op weg naar de vuilnishoop van de geschiedenis? Welnee, de Europese Unie is onverminderd de grootste economie ter wereld, het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking is nog altijd vier keer hoger dan in China en bijna negen keer zo groot als in India. Is de eurozone een ramp? Valt erg mee: het gecombineerde begrotingstekort van de zeventien eurolanden is slechts eenderde van dat van de Verenigde Staten en de collectieve staatsschuld is aanmerkelijker lager dan die van Japan. Op de mondiale concurrentie-index van het World Economic Forum staan drie landen uit de eurozone en twee andere EU-lidstaten in de toptien.


Veronachtzamen de Europeanen hun defensie? Wordt zwaar overdreven: gezamenlijk zijn de EU-landen goed voor eenvijfde van alle militaire uitgaven in de wereld, tegen China 4 procent en Rusland 3 procent. Libië en Mali tonen aan dat Europese landen niet terugschrikken voor militaire interventie als het moet. Mist Europa de boot in Azië, dat steeds meer het zwaartepunt van de wereldeconomie wordt? Nee, Europa is de grootste handelspartner van China en de tweede van de Asean-landen (Zuidoost-Azië).


Samenvattend: de Europese Unie is een 'fenomeen dat zijn weerga niet kent in de geschiedenis van de internationale betrekkingen' en dat een 'veel krachtigere unie is dan de doemdenkers doen voorkomen'.


Er zijn twee problemen met de geruststellende cijfers van Leonard & Kundnani. Het eerste is dat voor veel Europeanen, zo niet de meeste, de geaccumuleerde Europese cijfers helemaal geen voor de hand liggend referentiekader zijn. Duitsers, Grieken, Fransen, Britten kijken in de eerste plaats naar de prestaties van hun eigen land. Zittende regeringen worden daarop afgerekend, niet op het feit dat de schuldenlast van het gezamenlijke Europa best meevalt.


Het tweede probleem is dat structurele verworvenheden veel van hun glans verliezen in de forse conjuncturele dip waarin een groot deel van Europa zit. Spanjaarden mogen dan wel een stuk ouder worden dan dertig jaar geleden, maar de jonge academicus die geen uitzicht heeft op werk, zal daaruit weinig troost putten.


Zo blijkt weer eens dat er in Europa twee werelden naast elkaar bestaan. Een Brusselse wereld waarin de successen de problemen nog altijd overschaduwen. En een buitenwereld waar de Europese trein vooruit noch achteruit lijkt te kunnen, terwijl de passagiers elkaar steeds onvriendelijker bejegenen. Die malaisesfeer laat zich niet verdrijven met een kortstondig geluksgevoel in een Turijns café.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden