Europa houdt kaartenhuis Gazprom overeind

Gazprom en Europa zijn tot elkaar veroordeeld. Sinds jaar en dag komt 70 procent van de inkomsten van het Russische staatsgasmonopolie uit de export naar de landen van de EU....

Van onze correspondent Bart Rijs

Gazprom is met een omzet van 19 miljard dollar (45 miljard gulden) niet alleen het grootste gasbedrijf ter wereld; het is ook de hoeksteen van de Russische economie. In Rusland levert het bedrijf het gas ver onder marktprijs. Zonder goedkoop gas zouden veel bedrijven moeten sluiten en steden zonder verwarming en elektriciteit zitten.

Gazprom kan het hoofd alleen boven water houden met de export - in de EU levert het gas tien tot twintig keer zoveel op als in eigen land. 'Gazprom kan zich niet veroorloven zijn positie in Europa te verliezen', analyseert Valeri Nesterov van het Moskouse effectenkantoor Troika Dialog. 'Verkoop van gas in Rusland is door de lage prijzen niet rendabel. Dat betekent voor Europa dat Gazprom een zeer betrouwbare leverancier is.'

De liberalisatie van de Europese gasmarkt - waardoor gas net als olie vrij verhandelbaar wordt - kwam voor Rusland als een onaangename verrassing. Het Energie-ministerie heeft gewaarschuwd dat de inkomsten uit de export door de toenemende concurrentie met meer dan 10 procent zullen dalen. Gazprom is een logge gigant die gewoon is langetermijncontracten af te sluiten; niemand gelooft dat het bedrijf met succes op de nieuwe EU-gasmarkt kan concurreren.

De Russische krant Nezavismaja Gazeta publiceerde onlangs een uitgelekte notitie van de directie dat Gazprom een financieel kaartenhuis is. 'Hoewel de inkomsten vergeleken met afgelopen jaren sterk zijn toegenomen, werkt het bedrijf in werkelijkheid met verlies.' Gazprom heeft tien miljard dollar aan onbetaalde rekeningen uitstaan bij notoire wanbetalers als Wit-Rusland, Georgië en Oekraïne, en gaat zelf gebukt onder een schuld van zeven miljard dollar. Tegelijkertijd moet Gazprom miljarden investeren in de exploitatie van gasvelden in Siberië en de aanleg van pijpleidingen om de productie op peil te houden.

Het Kremlin, dat 38 procent van de aandelen bezit en de meerderheid van de raad van bestuur benoemt, haastte zich te ontkennen dat de combinatie van bestaande financiële problemen en teruglopende exportinkomsten Gazprom fataal kan worden. Presidentieel adviseur Dmitri Medvedev gaf toe dat er 'enige financiële problemen' bestaan, maar zei dat het staatsgasgigant al zijn verplichtingen zou nakomen.

Geen wonder dat Gazprom er alles aan doet om de afzet te vergroten. De leveranties aan de Gasunie zijn niet groot vergeleken met de 34 miljard kubieke meter per jaar aan het Duitse Ruhrgas, maar de Russen hebben de dollars hard nodig. Maar West-Europa koopt nu al 42 procent van zijn gas via Gazprom, en veel landen zijn huiverig om al te afhankelijk te worden van import uit het onvoorspelbare Rusland.

Gazprom is toch al een controversieel bedrijf. Vanwege de enorme druk meer gas te winnen en meer te exporteren, verliest Gazprom volgens critici al het andere uit het oog. Veel gasvelden liggen in het noorden van Siberië, en de exploitatie brengt grote schade toe aan het kwestbare milieu en de traditionele manier van leven van de toendra-bevolking. Gazprom zegt dat het winnen van gas tegen elke prijs tot het verleden behoort. Maar het is duidelijk dat de milieumaatregelen en de compensatie voor de bevolking het niet halen bij die van westerse energiebedrijven. 'Als het milieu bij Gazprom op de honderste plaats komt, mogen we God op onze blote knieën bedanken', zegt Anna Kostjeneva van de Socio-Ecologische Unie. De milieugroep voert actie tegen de aanleg van een gaspijpleiding naar Turkije dwars door een natuurreservaat in het zuiden van Rusland. 'Er is veel te weinig toezicht. De autoriteiten denken: wat goed is voor Gazprom, is goed voor Rusland.'

De hoop is gevestigd op Aleksej Miller, de directeur die in juni door het Kremlin werd benoemd. Hij heeft de oude directie vervangen, die er door sommige aandeelhouders van wordt verdacht honderden miljoenen te hebben weggesluisd naar hun privé-bedrijven en die van hun kinderen. Hij wil de balans op korte termijn verbeteren door de verkoop van bedrijfsonderdelen die niet bijdragen aan de inkomsten: radio- en tv-stations, een vliegmaatschappij, maar ook vakantieoorden en zelfs een luxe jachtclub.

De prijs van de aandelen Gazprom is gestegen en de experts zijn voorzichtig optimistisch. Maar iedereen is het erover eens dat de hervorming van de gasgigant een langdurig en moeizaam proces zal zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden