Europa faalt met bootvluchtelingen

Het Europese beleid om bootvluchtelingen op de Middellandse Zee te redden is mislukt en schreeuwt om nieuwe afspraken. Het is te onduidelijk wie verantwoordelijk is om bootvluchtelingen op te vissen uit zee en wie er voor hen moet zorgen. De EU zou niet alle zorg moeten afschuiven op zuidelijke lidstaten: de zogenoemde Dublin-verordening moet daarom op de schop.

DEN HAAG - Dat staat in een vernietigend rapport van de Raad van Europa. Het verschijnt aan de vooravond van een EU-top van regeringsleiders op donderdag en vrijdag. Vandaag worden de conclusies alvast besproken door parlementariërs uit diverse landen. De Raad van Europa is geen onderdeel van de EU, maar de adviezen van de Raad worden doorgaans zeer serieus genomen.


Het probleem van de tienduizenden vluchtelingen die jaarlijks in gammele bootjes de oversteek proberen te maken naar Europa wordt steeds urgenter, stelt de Raad. 'De vluchtelingenstroom is enorm toegenomen door oorlogen in het Midden- Oosten en Eritrea', zegt Tineke Strik, opsteller van het rapport en Eerste Kamerlid van GroenLinks.


Bovendien houdt Italië binnenkort op met reddingsacties op zee, terwijl het land dit jaar al 50 duizend bootvluchtelingen heeft gered. Italië zal de EU later deze week vragen de verantwoordelijkheid over te nemen voor de reddingsoperaties, die Italië 9 miljoen euro per maand kosten.


Italië en de Raad van Europa vinden dat de Italianen onevenredig veel bijdragen in de kosten en de opvang van bootvluchtelingen die naar Europa proberen te komen. Volgens de Dublin-verordening uit 2003 mogen vluchtelingen alleen een asielaanvraag indienen in het eerste aankomstland in de EU. Dit om te voorkomen dat zij gaan 'shoppen' langs verschillende landen om een asielverzoek in te dienen. In de praktijk leidt dit ertoe dat de zuidelijke lidstaten zoals Italië vooral verantwoordelijk worden gehouden voor asielverzoeken van bootvluchtelingen.


Daar staat tegenover dat noordelijke EU-lidstaten per hoofd van de bevolking meer (andere) vluchtelingen opnemen dan zuidelijke. Ook in absolute aantallen nemen landen als Zweden en Duitsland meer vluchtelingen op dan Italië. Aanpassing van 'Dublin' is volgens deze landen dus niet per se nodig.


Volgens de Raad van Europa moeten EU-landen onderling meer solidariteit tonen om de geredde bootvluchtelingen 'eerlijk te verdelen' over lidstaten.


De zuidelijke landen aarzelen soms bij het redden van bootvluchtelingen. De Dublin-verordening heeft daar rechtstreeks mee te maken. Want eenmaal opgevist uit zee, moeten de vluchtelingen ook opgenomen worden. Het is eerlijker als EU-lidstaten hier gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor nemen, vindt Strik. 'Ik pleit voor een kleine uitzondering op de Dublin-verordening dus.'

Humanitaire nood

Een tweede aanbeveling van de Raad is dat Europa 'meer moet openstaan om veilige vluchtroutes te creëren' voor mensen in humanitaire nood. Bijvoorbeeld door een visum af te geven waarmee een vluchteling per vliegtuig Europa kan bereiken. De lidstaten van de Europese Unie zien dat niet zitten en tonen zich juist voorstander van opvang door directe buurlanden van een brandhaard.


'De meeste van de 50 miljoen wereldwijde vluchtelingen worden al opgevangen in de regio. Zo zitten er 2,5 miljoen in buurlanden van Syrië. Die landen kunnen het niet meer aan', zegt Strik.


Vluchtelingen die de oversteek naar Europa toch wagen, lopen het risico niet gered te worden als hun boot kapseist of hapert, ook als ze wel tijdig worden gespot. Zoals in het voorjaar van 2011 toen 63 van de 72 vluchtelingen aan boord van een rubberbootje op de Middellandse Zee verhongerden, terwijl zij helikopters en schepen voorbij zagen komen.


Het ontbreekt aan voldoende Europese samenwerking om te bepalen wie de bootvluchtelingen moet oppikken, concludeert de Raad van Europa. Sterker nog, er zijn te veel perverse prikkels die reddingsacties vertragen. Zoals de dreigende strafvervolging voor vissers als zij immigranten uit zee oppikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden